Vous êtes ici : Un monde sensé > Marché - Marcat - Merkato > Merkato por fari kion ?
Merkato por fari kion ?
JPEG - 5.9 ko

Rega ekonomio aŭ malordeja tiranismo !

1

La infana merkato, ĉiuj ludis pri tio estanta knaboj kun pasio kaj ĝojo, kiuj kiel vendistoj malantaŭ tabulaj bretoj, kiuj kiel metiistoj, fabrikante el improvizitajn materialojn el rekuperitaj lignoj aŭ feroj, kiuj kiel taskosalajruloj pretigante produktojn el sekigaj kotoj aŭ el plukadaj vegetaloj, kiuj kiel ŝtatfunkciuloj kontrolante grenojn servante kiel interŝanĝan monon aŭ por pagi lokarajto, kaj kiuj kiel paroĥestro, venante beni ejon, varojn kaj partoprenantojn.
Ludo kie ĉiu havis sian postenon, io por interŝanĝi, por kunporti al la komunumo, por trovi plezuro al la renkonto, por oferi aŭ aĉeti, por partopreni al kolektiva ago decidi libere, aŭ por grumbli antaŭe aĉajn ludantojn.
Ĉar kelkaj mankoj jam aperas al tio aĝa kiam iu friponis pri la pezo aŭ la kvantoj, alia pri la prezoj, al basigo kiel al altigo laŭ ilia junuleca malavareco aŭ monavideco, kaj iuj tiel serioza preni ion, ke la bretoj dissplitiĝis foje antaŭ la fino de la merkato, apertante al sentaŭguloj serioza ludante, la eblecon de haste elrabi sen pagi...
Pli poste, estiĝante plenkreskulo, la brokanta merkato kiel la ĉarmaj provencaj merkatoj (marchés de Provence), estas aventuroj kiu pasiigas la partoprenantojn, sed estas sur alia merkato pli ekonomika kaj profesia en kiu oni ĉefe bezonas trovi placon ! Kaj tie, ne plu estas ludo, krom tiu de la vivo kun kelkaj diferencoj...

2

La adolta merkato estas ilo kiu ĉeestas produktistoj kaj aĉetistoj por inteŝanĝi iliajn produktojn. Sia kapableco eklasi esprimiĝi la iniciatojn, sia propra dinamiko baziĝi sur la aŭtonomeco kaj la granda libereco donita al la partoprenantoj, permesis ĝin de akiri regantan pozicion en la ekonomiaj sistemoj. Se eĉ ĝi funkcias en demokratia reĝimo, ĝi iĝas nekontestablan fortecon de la kreskado, provizante al ĉiu postenojn kaj vivrimedojn.
Tiom ke siaj svenetoj estas regitaj, ordigitaj, limigitaj. Tiom ke ĝi ne eliras de sian instrumentrolon. Tiom ke ĉiu civitano havigas la eblecon de partopreni. Tiom ke tie la friponaĵo estas reteni. Tiom ke ĝi ne tuŝas al la fundamento de la vivo. Tiom ke ĝi ne iĝas maŝinon kiu detruas naturon, kiu pistas le geuloj, kiu pligrandigas la neegalecojn...

3

➢ Ĉu merkato povas respekti tropikajn arbarojn, kaj do la estonteco de la klimato se la ligna kaj papera bezono estas forta ?
➢ Ĉu la merkato povas devigi petrolan kompanion ne ĉerpi el la maro por eviti katastrofon ?
➢ Ĉu merkato povas malpermesi al milionoj de turistoj de treti kaj difekti rimarkindajn lokojn se ili estas multe peti ?
➢ Ĉu merkato povas ne vendi abeston ĉefe kiam la produktisto neas sian danĝerecon ?
➢ Ĉu merkato povas oferti malaltigprezojn kiam libera profitanta marĝeno permesas de multipliki duobla, kvinobla, dekobla kaj pli, tio kio pagita al la produktanto sen nenio pravigo ?
➢ Ĉu merkato povas rifuzi de provizi ruĝtinuso tiom ke restas nur unu fiŝokaptota en maro ?
➢ Ĉu merkato povas kreski landon kiam, sen solidareco, oni forgesis aŭ ignoris sian malsatan populacion ?
➢ Ĉu merkato povas esti ĝeni kiam, profitante de la senhavajuroj, pirataj entreprenoj propriigas sin, sen lia kunsento, la kono de aŭtoktonaj popoloj, pere de patentoj ?
➢ Ĉu merkato povas rifuzi konstrui vilaojn en inundebla loko, ĉefe se aĉetantoj, konstruigistoj kaj elektitoj trovas liajn interesojn pri tio ?
➢ Ĉu merkato povas efiki, kiam la monavidecon, la friponaĵon, la violentaĵon, la mensongon, sin manifestiĝas tien senbridajn ?

4

Fakte, merkato ne havas limojn, valorojn, regulojn, ĉar ĉiu devas sin aĉeti kaj vendiĝi por profoto fari... Estas per tio kondiĉo ke ĝi efikas. Sed kiam ĝi trafas al senseblaj sektoraj, minacas la sanon aŭ la vivon de personoj aŭ popoloj, ĝi devas esti regi kaj povoscii la malpermeson, ĉar ĝi ne povas havi moralecon.
Kiam ĝi vigligas per la tutmondigo de la ĉiu por sin mem, kaj per la universala komercaĵo, ĝi obstaklas la nepran kunagadon, tiam oni ĉeestas al la malvenkegoj de la furioza konkurenco kiu pikincitegas la « ĉiam pli kontaŭ la aliaj »... Estas malfermita pordo al la ĝeneraliga rabado :
➢ Pro tio ke la merkato ne kapablas celi la longa templimo, kiam la bienoj kaj vivrimedoj nepre devas esti administri en la daŭrado...
➢ Pro tio ke ĝi nur celas kontentigi tujajn bezonojn, tion la plej rapidebla kaj tute egale la kondiĉoj kaj la konsekvencoj...
➢ Pro tio ke la merkato ne kapablas konsideri la homajn malfacilecojn kiu ĝi eliminas de la ekonomia interŝanĝo aŭ devigas vendi por vivi, lia propra intimeco, estigante mondo rezervi kaj alirebla al riĉuloj kiu, per malbone kutimo, ignoras solidarecon, tamen sola rimedo por ne detrui la merkato...
➢ Pro tio ke la merkato ne kapablas respekti homojn aŭ medioprotektado pro sia natura pretendo al transformi ĉio en komercaĵoj, streĉi al ĉipa prezo tiel for ke necesas serĉi, vanigas legojn kaj regularojn por plivastigi sian agadan kampon, malŝparas la malfortajn vivrimedojn nur por la sola profito...

5

Tio eksterordinara ilo kiu volas sin ekzemplodona en moderna demokracio, tial iĝas danĝera, ĉefe se la ŝtato disŝoviĝas por lasi placon al la merkato. Tial la civitano fidas al la prezidento, ĉirkaŭulara de siaj du mil elizeaj konsilistoj, kiuj tute male plifortigi la taskaro, pli rapidigas la fluon kaj des pli laudas « subprime » amerikan politikon antaŭ kelkaj monatoj ke ĝi provokas gravan financan internacian krizon !
La aktuala situacio de la monda kaj nacia ekonomio estas konsternega ekzemplo. Estas la tiranismo de la malordega kie la merkato devenis karaktera Dio al la oferbuĉa humoro.
Por havi proponi al ĝi, malregulado post malregulado, plivastigan kampon sen devigon kie la konkurenco dirita libera kaj ne malĝustiga, rajtigas la merkato uzi kaj trouzi de sia libereco en ĉiuj direktoj, ĝi povas doni la plenmezuron de siaj nocaj kapablecoj, ĉar la Ŝtatoj ĝin kultadas kaj la impostpagantoj estas tie por ĝin fari oferdonojn kaj pagi liajn damaĵojn.

6

Tiamaniere, la merkato returni sin kontraŭ ĝi mem, sed por eskapi al sia detruo, la Ŝtatoj altrudas al la politikaj partioj reagi kiel fajrosoldatoj antaŭ la daura flamiĝo, kaj ankaŭ kiel policistoj por reteni popolaĉon de paŭperismaj servistoj. Poste, laŭ la malavareco de liaj batalantoj, aŭ tiuj partioj detruas la solidarecon por taŭgigi la necesajn sumojn al la plenigado de liaj ŝuldoj kaj daŭrigi la komercan ujon, aŭ ili basigas la plej altajn enspezarojn por daŭrigi minimume de frateco.
➢ En la unuan kazon, la eksigo de la merkato por parto ĉiam pli granda de la popolo estas certigi, trudante la merkato inventi mekanismoj pli kaj pli torditaj por nutri la financan maŝinon kaj daŭrigi la riĉan nivelon de siaj subtenantoj. Dum la financa krizo en 2009, la nombro de milionuloj pligrandigis de 14% en la mondo kaj1% de la monda popolo posedas 38% de la planeda riĉeco. En Francio la nombroj de skiantoj en vintrostacioj aŭ de la restadoj en luksaj hoteloj, aŭ aĉetantoj de la luksaj varoj, konstantaj restis dum la dirita krizo ; tiam tempo la senlaboreco kaj la portempaj laboroj faris detruegojn por aliaj...
➢ En la duakazon, la eksigo estas limita laŭ la amplekso de la disponeblaj rimedoj kaj la merkato estas toleri se oni reduktas kelkajn ekscesojn.

7

Se la merkato ne modifis profundecen en tio kio ĝi povas fari aŭ ne, en la maniero laŭ kiu ĝi devas funkcii, en tio ke ĝi devas respekti sub minaco de fermado aŭ forigo , tial la granda malordejo povas daŭrigi produktante siajn nocajn efikojn.
Kaj por ideologiaj kialoj diritaj liberaj ("Oni bezonas kuraĝigi la riĉaĵon ; fari tia maniere ke la riĉuloj povus disflori sin en Francio, protekti ilin kun fiskaj ŝildoj kaj petolaĵoj"), la responsuloj larĝe malfermas la pordojn al la malŝtatigado de la publikaj bienoj, toleras ke la homaj digno estas tuŝi eĉ monigi, oferas al financistoj la aliro al ĉiuj la vivrimedoj, frakasas ne nur la reglamentadoj kiuj bremsis la friponaĵojn, sed ankaŭ forigas la ŝtatoficistojn komisii por kontroli ilin ; rezignante la protektantan rolon de la Ŝtato, permesante produktadon, sciencon kaj financon surmerkatigas ĉiu tio kion oni povas vendi, eĉ antaŭ ke la produkto ne estis serioze testi, la merkata-Dio tiam devenonte diablan...

8

Tio lasta jarcenta ekonomio faris certe siajn pruvojn, sed al kio prezo... Sed hodiaŭ ĝi ne plu funkcias, ne ĉar mankas volon aŭ perspektivon, sed ĉar ĝi elĉerpas planedon, produktante la plej bonan sed ankaŭ la plej malbonan, ĉiam trudas la popolojn al la malsatego, definitive poluas la spacojn, rabas la vivrimedojn kaj pruvas sian senkapablecon fari la feliĉon de ĉiuj ĉar ĝi rezervas tion al kelkaj privilegiuloj kio estas persvadi ke la feliĉo estas nur aldono de konfortaj kreditoj, kiam li estas malferma kvesto al siaj similuloj, efemera en sia daŭro, komunikebla kaj partigebla ĝojo, kaj precipe nekunigebla kun la malfeliĉo de aliuloj.

9

Do, bezonas reiniciati regada ekonomio por ne lasi daŭrigi la malordejan tiranecon.
Longa estas listo de tio kio merkato povas fari, sed listo de kio devus neniam fari estas tute rekonstruota poste tio pereiga agmaniero kiu permesas ĝin zorgi pri tio kio estiĝas necedebla kolektiva bieno :
- La naturo, la tero, la akvo, la aero...,
- La ĉirkaŭumo : la energioj, la spacoj, la vegetaloj, la animaloj...
- Kaj tio kio koncernas la digno de la Homo : la sano, la edukado, la maljuneco...
Krom se oni lasas detrui la naturo kaj rezigni ĉiu partiga kaj solidareca ideo...

GDP la 1a de Julio 2010


Praktikaj modalecojn :

Flago super titolo indikas artikolan lingvon.

Ĉiu teksta paragrafo estas numeri.

Ĉiu numero estas sekvi de du flagoj klikeblaj por atingi saman paragrafon en la elekta lingvo.

Por skribi al ni en unu aŭ alia lingvo >>> kontaktu


Contacts | Espace privé | Mise à jour le 2 mai 2013 | Plan du site | Haut de Page