Vous êtes ici : Un monde sensé > Logiciel - Prougramàri - Programaro > Libera programaro
Libera programaro
JPEG - 5.9 ko

Mondo de partigo kaj solidareco
fronte al la komerca friponado !

1. Utopio realigita

Utopio estas fariĝanta realo, kaj oni ne parolas pri tio ! La libera programaro okupas iom post iom la komputikan spacon. Kiu povus imagi ke Mondo kiel la libera programaro emerĝus ekde "bidouilles" faritaj dum ilia libertempo, per miloj de geniaj komputilistoj, disigitaj en la plena mondo kaj ligita nur per Interreto ?
Libera programaro estas programaro de kiu la uzo, la studo, la modifo, la kopio kaj la disvastigo estas liberaj kaj ofte senpagaj.
Senpaga ? Kiel estas-tiu ebla en tiu mondo kie ĉiu vendas sin ?
Laŭlonge de lia historio, la komputiko konstruis sin, en mezo de pasiuloj, uzante la laborojn de la antaŭuloj. _« Mi estas tio kio mi estas, danke al la aliaj, tiuj kiuj antaŭis min, kaj tiuj kiuj ĉirkaŭas min ». Tiu afrika proverbo bone aplikas sin al tiu tute nova fako kiu estas la komputikon koncerne la farscio kaj la evoluo de la sciadoj.
Ĉu oni povas imagi krei poemon, sen scio de antaŭaj poemoj ?

2. Libereco por ĉiuj

Por la komunumo kiu ellaboris la licencojn de la libera programaro, la intelektaj kreadoj apartenas al la komuna havaĵo de la Homaro. La intelekta posedaĵo, estas ŝtelo ! Programo, aŭ unu el liaj elementoj, sufiĉe bona por solvi problemon, povas utili al aliaj. Ĉu estas ajna kialo de ne partigi lin ? Aŭ pli malbona ankoraŭ, de al si proprigi lin ?
Resume estas problemo de libereco, kiu estis difinita tiel :
- 1. La libereco uzi la programon kiel oni deziras, por iu celo kiun tio estas.
- 2. La libereco studi la fonton kodon de la programo kaj de modifi lin por ke li faru tion kio oni deziras.
- 3. La libereco de distribui la kopiojn de programoj kun la celo de helpi lian proksimulon.
- 4. La libereco de distribui la versiojn kiuj oni modifis, por ke la plena komunumo profitu pri tio.
Resume, ĉiu povas partopreni al komunumo kie ĉiu kompetenteco estas la bonvena (de la redakto de la dokumentado al la komputika programo preterdirite per la traduko en alia lingvo) kaj kie ĉiu realigo estas konsiderita kiel kolektiva riĉofonto.

3. Posedaĵo por ĉiuj

Estas al la fino de la jaroj 1970 ke la nocio de poseda programaro aŭ " privateur " prenis formon. Nia epoko karakterizas sin per demarŝo de etendo kaj rigideco de la mekanismoj de posedaĵo en ĉiuj fakoj. Tamen, tiu tendenco al la alproprigo en nia kazo, de la informo kaj de tio kio ĝi povas reprezenti, ne rezultas de ia leĝo de la naturo. Kaj ŝi prenas hodiaŭ tiel proporciojn kiel :
- 1. Estas kontraŭleĝe vendi komputikan ekipaĵon sen asocii lin posedan programaron, en la nuna kazo Vindozo de Microsoft. Tiu farmaniero similante al sistemo de ligita vendo, sed tamen fariĝis la regulo en tiu fako. Li estas ĉiam preskaŭ neebla aĉeti personan komputilon sen Vindozo, krom se oni aĉetas lin en malligaj pecoj kaj oni kunigas lin si mem !
- 2. Sur komputika posteno, la prezo de la programaroj instalitaj ofte supera kostas al la materialprezo. Tio ĉi estas ĝenerale la regulo por la profesiaj entreprenoj.
En realo, por la personaj komputikaj postenoj, oni " fermas la okulojn " koncernante ilian kontraŭleĝa situacion.

4. La respekto de la ideoj de la aliaj

La skribo de programaroj estas fako kie, al la nivelo de la programado, estas tre facile kombini kun la ideoj de la aliuloj. La programoj, apenaŭ ili estas transformitaj por esti ekzekutitaj per komputilo (oni diris en la profecio : kompilitaj), kaŝas tute la devenojn de la moduloj kiuj kunmetas ilin (oni diris la fontojn). La tento estas tiam facila de proprigi al si la rezulton kaj reklamacii aŭtorrajtojn.
Kiom da bazprogramoj aŭ moduloj, (kiu oni nomas lin : unuecoj, proceduroj, funkcioj, makrooj...) skribitaj de pasiuloj de la profesio, kiu reprezentas ofte semajnojn, monatoj aŭ mem jaroj de laboro, estas tiel rekuperitaj de la kompanioj kiuj superregas la sektoron de la komputika industrio, por surmerkatigi ilin, lerte envolvi, kun malpermeso de tuŝi ilin. Estas bone precizigita en la kontrakto de la programaro !
Estas bone kondiĉite ke vendante lin, oni ne farita ke « prunti lin » al vi, permesante vin uzi lin kiel li estas. Ĝi restas la posedaĵo de la socio kiu havas tiel atente envolvi lin. Estas krome neeble scii tion kio li ekzakte faras..., krome de tio kio aperas sur la ekrano !
Ĉio tio estas atente difinita de iu " aŭtorrajto " aŭ kontrakto de licenco (EULA : End User License Agreement. En la franca : CLUF Kontrakto de Licenco Fina Uzanto).

5. La beleco de la dono fronte al la komerca friponaĵo

La konscipreno de la problemo kiu povis okazi per la programarojn " posedantaj " faris sin ekde la jaroj 1980. Tre rapide, en la komputikaj specialistaroj laborante en Usono sur la temo de la artefarita inteliganteco en la MIT laboratorio (Massachussett Institute of Technology), movo de kontesto organizas sin.
Richard Stallman, genia matematikisto kaj komputilisto, fronte de komputika krucmilito reklamaciante sin de niaj tradiciaj principoj de libereco, egaleco kaj de frateco, organizas la reziston kiu disvolvas sin en la amerikaj universitataj medioj. En 1984, li decidas labori sur sistemo de plenaj programaroj inspirante sin de Unikso, (komputa sistemo kiu funkciigas la potencajn komputilojn) por distribui lin libere al ĉiuj tiuj kiujn tio interesas, proponante de fari ĝin evolui per kunlaboro. Li proponas nomi lin GNU (GNU is Not Unix ; france : GNU ne estas Unikso). Kaj li deklaras dum la renkontoj kun liaj simpatiantoj : « Mi decidis disvolvi liberan kaj senpagan mastruman sistemon aŭ morti al la provo... de maljuneco, evidente ! »
Helpita de specialistoj kaj de advokatoj, la licenco GNU/GPL (GNU/General Public licence = Generala Publika licenco) estas atente difinita.

6. Piratoj gardistoj de la liberecoj

La pasiuloj kiuj retrovas sin en malgrandaj komitatoj kaj prenas la nomon de kodumuloj " hackers ", eklaboras, subtenitaj de kelkaj entreprenoj kiuj metas al ilia dispozicio la kodon fonto de iliaj programaroj. La kodumuloj " hackers " kiu estas ĝenerale konsideritaj en Francio kiel retpiratoj, antaŭas ĉefe geniajn komputilistojn, kiu vivas iliaj sciadojn kun pasio. Ili konceptas la programadon kiel arto kaj realigas programojn por la plezuro, por la beleco de la gesto. Por ili, ĉiu programo povas esti plibonigita. Partigante ilian laboron : la kodo fonto de iliaj programoj, ili konsideras la plibonigon de la programo antaŭ ĉiu afero. Tio protektas ilin de la gajna tento aŭ de la egoo aspektojn. Ili estas al la deveno de la esenca novigaĵoj kiuj faras evolui la komputikon kaj Interreton. Iuj faras sin la gardistojn de niaj liberecoj kaj denuncas la komputikajn mankojn kaj la misuzojn de la programaroj, koncerne la atingitoj al la privata vivo. Kial sekve en Francio, la kodumuloj " hacker ", ne estas ke iu kiu uzas liajn komputikajn sciojn kun la celo fari kondamnindajn agojn ?

7. En Linukso por la vivo

En 1991, finna studento, Linus Torvalds, proponis per Interreto al la komunumo, perfektigi programon kiu li elpensis. Kaj tri jaroj poste lia laboro taŭgigis perfekte kaj rekonita sub la nomo de GNU/Linukso en publika licenco. La sistemo kapablas anstataŭi Vindozon de Microsoft kaj reprezentas grandan paŝon al la rekono de la demarŝo de partopreno al realigita laboro. La senplana kaj malcentralizita dinamiko de Interreto permesas proponi modelon de nova disvolviĝo kiu konsistas daŭrigan fluon de ideoj. Disponante de tiu nekredebla fandujo de talentoj, de ĉiuj entuziasmaj spertuloj, la aferoj ne povis tute nature resti tiel.
Ekde 1994, la uzantoj metis al si fari ilian propran version. Diversaj " programaraj distribuoj " estis tiam disvolvitaj kaj disvastigitaj, ofte senpage. Sed la seriozaj solvoj ne estos realigitaj ke per teamoj strukturitaj ĉirkaŭ la Universitatoj. Diversaj distribuoj ekvidis : Debian, Slackware, Red Hat... laŭ la konceptadoj de la aŭtoroj.

8. Maldekstro de aŭtoro

La disvolviĝo de diversaj grafikaj interfacoj kompletigis la laboron, certigante al la malsamaj versioj instalon kiu nenion mankas en simpleco al la diversaj komercaj programaroj.
En 1998, la FSF (Free Software Fondation ; laŭ la franca : La Fondo por la libera programaro) kiu animis la projekton ekde 1985, vidis parton de liaj membroj formi alian asocion : " Open Source " aŭ la malfermita kodo . La koncepto permesas al entreprenoj surmerkatigi liberajn programarojn enhavante ne liberaj partoj. La nocio de libereco de la programaro pasas tiam poste : « Tuta tiu kiu vi bezonas por vendi liberajn programarojn, estas transdoni ilin interesaj al la entreprenoj »
Li rezultas pri tio novan licencon : " Open Source " aŭ la malfermita kodo.
La reago de la FSF al tiu divido estigis novan siglon la " Copyleft " aŭ " maldekstra de aŭtoro " kiu ne permesas ne liberajn aŭ posedajn partojn en libera programaro. (Ludo de vortoj, kontraste al " kopirajto " aŭ aŭtorrajto). Vi estos divenintaj de vi mem, kiu estas la elektita logotipo :

9. Partigo kaj solidareco en mondo de kruduloj

Momento konsiderita kiel de la scivolecoj aŭ naivecoj de specialistoj, ignorante la malfacilajn leĝojn de la ekonomia vivo, tiuj novaj kunagadaj alproksimiĝoj firmiĝas nun kiel pli produktemaj, kaj precipe pli kapablaj orienti la serĉadon al la komunehomaj celoj kaj estas favoraj al la kultura diverseco.
Estas partigi la inteligenton kaj la genion de la aliaj !!!
Longe batalinta de la cefaj komputikaj entreprenoj, tiu nova familio de programaroj estas hodiaŭ praktike la regulo por la ekipaĵo de la grandaj kaj publikaj administracioj.
La nocio de libera programaro kiu estas iom post iom sin altrudita, skuas la ekonomian modelon de la komputika industrio.
La senpageco, kiu faras parton de la plej cititaj atutoj, estas nur bagatela aspekto de la afero. La nocio de libereco estas multe pli ĝena por la nuna sistemo. Krom tio malfido !
Programara povas esti senpaga sen esti libera. En la kampo de la komerca programaro, oni uzas tiun procedon por mortigi konkurencanton (Ekzemplo : Microsoft kiu metis sin distribui senpage lian navigiston -Internet Explorer- por mortigi lian konkurencan : Netscape).
Kompreneble, prestaĵproponanto povas proponi liberajn programarojn, ĉe la individuoj aŭ entreprenoj, modifante ilin eventuale laŭ lia demando kaj adaptante lin al la plej proksime de la bezonoj. Tio kio estos fakturita, estas nur la servo redonita. Tiu nocio estas grava por la loka ekonomio. Ĉar, vendi posedan programaron, tio estas nur esti la peranto de sistemo kiu la ĉefaj ekonomiaj profitoj revenos trans Atlantiko. Kiam vendi liberan solvon kaj agadon de servoj, estas valorigi scikapablon en regiono.

10. Por ĉiuj gustoj kaj ĉiuj koloroj

Oni retrovas hodiaŭ, sub malsamaj versioj Linukso, multego de aparatoj, de la komputilo ĝis la portebla telefono. Centoj da aplikoj kreskis kaj reprezentas de larĝaj partoj de la merkato ; Ekzemploj :
- Apache : Programaro de servilo Interreto, 78% de la monda merkato ! (GNU kaj malfermitkodo).
- Firefox : Retaliro programaro, centoj da milionoj da uzantoj tra la Mondo.
- Thunderbird : Programaro de retletero, disponebla en 52 lingvoj.
- LibreOffice : Plena oficeja programaro kiu okupas 19% de la franca merkato.
- Ubuntu : Mastrumada sistemo Linukso, rivalo de Vindozo, inter la plej simplaj de uzo.
Kaj multnombraj aliaj versioj, kaj programaraj en ĉiuj specoj.
Jen multe da kialoj kiuj faris ke en Francio, 50% de la aĉetantoj de la liberaj programaroj estas la grandaj kontoj, de kiuj 36% estas la publikaj administracioj (Fonto CNLL : Conseil National du Logiciel Libre ).
... Kaj la francoj, kiam oni parolas al ili pri la liberaj programaroj ?

11. Senca Mondo kiu la fortuno ĵaluzas

La libereco rivelas sin esti motoro de novigaĵoj kaj de kreado almenaŭ tiel potenca ke la tradicia modelo de la intelekta posedaĵo kiu estas bazita sur la atribuado al la inventisto, de monopolo por akordi rajtoj de uzado, kontraŭ aŭtorrajtoj.
Sed la ĝermo de libereco, instalita en la bazaj principoj de Interreto estas ĉiam minacita. Oni ne ŝanĝas facile fako kie sin konstruas fortunoj en kelkaj jaroj. Tiel, Bill Gates la eks-mastro de Microsoft, stigmatizas la adeptojn de la libera programaro kiel estante « komunistoj laŭ gusto de la tago » !

Vidu sur Interreto :
- http://fsffrance.org
- http://april.org
- www.framablog.org
- « Libres enfants du savoir numérique »
... kaj multe da aliaj retadresoj ankoraŭ !
Le Gus le 30/04/2011


Praktikaj modalecojn :

Flago super titolo indikas artikolan lingvon.

Ĉiu teksta paragrafo estas numeri.

Ĉiu numero estas sekvi de du flagoj klikeblaj por atingi saman paragrafon en la elekta lingvo.

Por skribi al ni en unu aŭ alia lingvo >>> kontaktu


Contacts | Espace privé | Mise à jour le 2 mai 2013 | Plan du site | Haut de Page