Vous êtes ici : Blog > Nouvelles du Japon > Journées 03 2011
Journées 03 2011

Monsieur HORI Jasuo, professeur japonais
à Simosinden Maebasi Gunma témoigne en
Espéranto de la situation douloureuse de son pays.
(Traduit en Français par Jean-Pierre SCHNEIDER)

* Les 31 Mars * Les 30 Mars * 29 Mars * 28 Mars * 27 Mars *
* 26 Mars * 25 Mars * 24 Mars * 23 Mars * 22 Mars *
* 21 Mars * 20 Mars * 19 Mars * 18 Mars * 17 Mars *
* 16 Mars * 15 Mars * 14 Mars * 13 Mars * 12 Mars * 11 Mars *

La situation ne s’est pas beaucoup améliorée.
Je vais vous présenter aujourd’hui,
des propos publiés dans le journal Asahi.

La situacio ne multe boniĝis.
Hodiaŭ mi prezentos
al vi vortojn aperintajn en la ĵurnalo Asahi.

Le 31 Mars
La 31 an de marto
Propos de l’écrivaine et prêtresse bouddhiste Setoushi Jakutchoo.
(Dernière partie de son long article).
« J’interprète le mot “muĵoo” non pas comme une situation éphémère, mais comme quelque chose d’inhabituel. Aucun événement de par le monde, ne reste éternellement dans le même état. Selon moi, cette compréhension, que le monde infernal actuel, un jour inévitablement, se relèvera du fond du monde où on peut voir un espoir, j’en suis certaine. Nous devons ne pas désespérer même dans la plus grande difficulté.
L’Humanité vit jusqu’à maintenant avec une merveilleuse capacité de trouver une lueur d’espoir dans le ciel sombre. En me remémorant vos grandes souffrances, je suis toujours très inquiète. J’ai maintenant un grand stress, de loger en promiscuité dans les refuges. Vous vaincrez, même un peu, tous le stress et l’inquiétude, en étant libéré de la vertu de la modestie et devenez un peu plus exigeants. Nous avons été chanceux, nous qui ne sommes pas victimes de la catastrophe, chaque jour et même en songe nous voulons partager les souffrances avec vous ».

Propos des sinistrés :
- 1. Madame Katoo Kijoko (63 ans de Taroo quartier de la ville de Mijako).
Chaque jour, je cherche des choses emportées par le Tsunami. Quand j’ai retrouvé mon album photos à 500 mètres de ma maison, j’ai fondu en larmes. J’ai pris conscience de l’horreur du tsunami, mais je veux habiter ici, près de la mer, car c’est ici que je suis née.
- 2. Monsieur Tate Hideĵi (58 ans, propriétaire d’un restaurant de nouilles à Taroo).
Une semaine après le séisme, j’ai reouvert mon restaurant. Ma maison est perdue, mais toute ma famille a survécu sans problème. Mon restaurant n’est pas beaucoup abîmé, alors en remerciements au commencement, j’ai offert des nouilles chaudes gratuitement aux habitants de ma ville. Je remercie tout le monde dans tout le Japon.
- 3. Madame Sato Juuko (42 ans de la ville de Rikuzen-Takada).
À dix, nous avons fait de la nourriture pour 700 personnes réfugiées au lycée. Certains d’entre ces dix personnes ont perdu leur maison ou leur famille. Nous cuisons des pommes de terre, du choux et des carottes, car nous n’avons pas besoin de beaucoup d’eau pour les nettoyer. Il nous manque du curry et de la mayonnaise. Les femmes souhaitent recevoir de la crème et un peigne.
Déjà 70 milliards de yens (700 millions de euros) de dons en argent, sont arrivés de tout le Japon, mais c’est difficile de distribuer de l’argent, car dans de nombreuses villes le fonctionnement est désorganisé et on ne connaît pas la situation précise.

Vortoj de verkistino kaj budhana pastrino Setouĉi Ĵakuĉoo.
(Lastan parton de ŝia longa artikolo).
Mi interpretas la vorton “muĵoo” ne kiel efemerecon, sed kiel nekonstantecon. En la mondo neniuj aferoj daŭras eterne en la sama stato. Laŭ mia tiu kompreno, mi estas certa, ke la nuna infera mondo iam nepre leviĝos el la fundo en la mondon, kie oni povas vidi esperon. Ni devas ne malesperi eĉ en la plaj granda malfacilo.
Homaro vivas ĝis nun kun la mirinda kapablo trovi esperan stelon en la malluma ĉielo. Rememorante viajn grandajn suferojn, mi estas ĉiam en granda maltrankvilo. Vi jam havas grandan streson, loĝante amase en la rifuĝejo. Vi venku eĉ iom tiujn streson kaj maltrankvilon, estu liberigitaj de la virto de modesteco kaj estu iom postulemaj. Ni, bonŝanculoj, kiuj ne suferas pro la katastrofo, tagnokte kaj eĉ en la sonĝo volas dividi la suferojn kun vi.

Vortoj de suferantoj.
- 1. S-ino Katoo Kijoko (63-jara, el Taroo en la urbo Mijako).
Ĉiun tagon mi serĉas aĵojn rabitajn de la cunamo. Kiam mi trovis mian foto-albumon 500 metrojn fore de mia domo, mi larmis. Mi bone komprenas la teruron de cunamo, sed mi volas loĝi ĉi tie, proksime de la maro, ĉar tiu ĉi estas mia naskiĝloko.
- 2. S-ro Tate Hideĵi (58-jara, posedanto de nudelrestoracio, el Taroo en la urbo Mijako).
Unu semajnon post la tertremo mi remalfermis mian restoracion. Mia domo estas perdita, sed ĉiuj familianoj senprobleme vivas. Mia restoracio ne estas tiom difektita, tial kun dankemo al la samurbanoj, komence mi ofertis varmajn nudelojn senpage. Mi dankas al ĉiuj en la tuta Japanio.
- 3. S-ino Sato Juuko (42-jara, el la urbo Rikuzen-Takada).
10-ope ni kuiras manĝaĵojn por 700 homoj rifuĝantaj en la mezlernejo. Iuj el tiuj 10 homoj perdis sian domon aŭ siajn familianojn. Ni uzas terpomojn, brasikojn kaj karotojn, ĉar ni bezonas malmultan akvon por purigi tiujn. Mankas kareon kaj majonezon. Virinoj volas ricevi kremon kaj kombilon.
Jam venis 70 miliardoj da enoj da mondonaco (700 milionoj da eŭroj) el la tuta Japanio, sed estas malfacile distribui monon, ĉar en multaj urboj la funkcio estas en malbona ordo kaj oni ne konas la sitacion precize.

Morts et disparus au 30 mars 2011


Le printemps vient également à tous les hommes. Espérons !
Al ĉiuj homoj egale venas printempo. Ni esperu !

Le 30 Mars
La 30 an de marto
Aujourd’hui je suis allé à Tokyo situé à 100 kilomètres de ma ville. En revenant à la maison, à bicyclette, (de la gare), je suis tombé et me suis blessé un peu aux mains. En somme j’étais devenu une victime de cette catastrophe, car par manque d’électricité, la route était très sombre et je ne pouvais bien voir. Le hasard veut que je ne suis ni mort, ni blessé sérieusement. J’ai pris conscience, que n’importe où le danger est embusqué. Je dois remercier Dieu, pour cela, que je peux jouir tous les jours de la vie sans problèmes.

Tous les réacteurs de Fukushima seront à détruire.
Aujourd’hui, le président de la compagnie électrique Tokio a dit que les réacteurs N° 1, 2, 3, et 4 seront à détruire car trop endommagés, et que maintenant le plus important est de les neutraliser. Et ensuite, le gouvernement a dit que les réacteurs N° 5 et 6 seront fermés. Le réacteur N° 4 est encore dans un état critique. D’après ce que je sais, c’est la première fois au Japon, que l’on fermera une centrale nucléaire.

Difficulté d’existence.
Dans le département de Fukushima, à cause de l’accident des centrales nucléaires, déjà 8 villes ont déménagé leurs administrations dans une autre ville. Hier, ont eu lieu des réunions des responsables de ces villes et ils ont demandé de l’aide des villes concernées et du gouvernement pour l’embauche, l’éducation, et d’autres choses.
À cause de la catastrophe, 800 000 personnes ont perdu leur travail. De nombreux étudiants de fin d’études universitaires et supérieures ont perdu leur promesse d’embauche pour le début d’avril.

Fête de sakura.
On a décidé d’organiser la fête de sakura dans la ville de Hirosaki qui se situe à la pointe de l’ile de Honshuu. En décembre dernier, le Shikansen de Toohoku (train à grande vitesse) a prolongé sa ligne jusqu’à Aomori et on avait prévu de nombreux touristes venant de Tokyo et d’autres départements. Cependant cette ligne ne fonctionne plus. Dans de nombreux endroits, ces fêtes ont été annulées, mais la ville a décidé de les organiser, avec comme but d’encourager les sinistrés par des dons en argent et des services de bus pour les sinistrés. Le sakura est le cœur spirituel des Japonais, donc je pense que cette décision est la bonne. Nous ne devons pas nous ratatiner mais courageusement marcher en avant !
Il a été publié une image d’un prunier en fleurs dans les ruines. Une femme regardait joyeusement les fleurs blanches. Le printemps, en fin de compte, est arrivé dans la région froide.

Pourquoi le tsunami provoqua autant de morts ?
Pendant le tsunami de nombreuses personnes sont mortes noyées par les vagues. Je me suis demandé pourquoi n’ont-elles pas pu s’enfuir avant l’arrivée de la vague, bien qu’elles avaient suffisamment d’information au sujet d’une éventuelle attaque. Aujourd’hui, une station de télévision a traité de ce sujet :
Le séisme a eu lieu à 14h46. Et voici l’heure où le tsunami a atteint les villes suivantes :
Oohunato : 15h15
Iŝinomaki : 15h20
Mijako : 15h21
Kamaiŝi : 15h21
Selon le calcul, les gens avaient aux environs de 30 minutes pour fuir, mais dans la réalité le séisme ne s’est pas arrêté tout de suite. La terre a tremblé durant 10 minutes, ce qui fait que pour les habitants il ne restait que 20 minutes. Même s’ils n’étaient pas bloqués dans les maisons détruites par le séisme, ils ne pouvaient se sauver car nombreux étaient ceux qui avaient des parents faibles. Donc 20 minutes étaient trop courtes pour les accompagner en se sauvant.
Nombreux sont ceux qui se sont réfugiés dans les hôtels de ville, au 3ème ou au 4ème étage. Selon les informations antérieures, les gens pouvaient être en sécurité dans ces constructions, mais l’énormité du tsunami était supérieure à ce qui avait été envisagé. Il a souvent englouti et détruit le 3ème étage en béton des hôtels de ville. Selon l’observation, cette fois-ci, le tsunami est remonté de 50 kilomètres le long de la rivière Kitagami.
Par manque de temps pour fuir, et à cause d’un tsunami exceptionnel, nombreux sont ceux qui n’ont pas réussi à échapper aux tempétueuses vagues.
À la télévision on a recommandé maintenant 4 critères à l’occasion d’une attaque de tsunami :
- 1. Protéger sa vie.
- 2. Se réfugier le plus haut et le plus loin.
- 3. Ne pas se servir d’une automobile.
- 4. Abandonner ses biens.
Cependant, comme je l’ai déjà expliqué, la première recommandation est la plus difficile à suivre. Si on fuyait au loin et survivait en ayant abandonné ses parents diminués, cela désolerait l’intéressé durant le reste de sa vie par des remords. La seule solution sera que l’on construise la ville non pas au bord de la mer mais sur une colline. Cependant, pour de nombreux départements de bord de mer, on ne trouve pas suffisamment d’espace pour tous les habitants. Est-ce qu’on devra reconstruire des maisons dans les endroits dangereux ? Est-ce que le sort des hommes est d’accepter la souffrance ?

Hodiaŭ mi iris al Tokio 100 kilometrojn fora de mia urbo. Revenante hejmen per biciklo, mi falis kaj vundiĝis iom al la manoj. Ankaŭ mi fariĝis viktimo de tiu katastrofo, ĉar pro la manko de elektro la vojo estas tro malluma kaj mi ne povis vidi bone. Hazarde mi ne mortis, ne vundiĝis serioze. Mi konsciis, ke ie ajn malbono embuskas. Mi devas danki al Dio, pro tio, ke mi povas ĝui ĉiutagan vivon senprobleme.

Ĉiuj reaktoroj en Hukuŝima estos forĵetitaj
Hodiaŭ la prezidanto de la elektro Kompanio Tokio diris, ke la reaktoroj n-ro 1, 2, 3 kaj 4 estos forĵetitaj pro tro de difektiĝo kaj ke la nuna plej grava tasko estas kvietigi ilin. Kaj poste la registaro diris, ke ankaŭ la reaktoroj n-ro 5 kaj 6 estos fermitaj. La 4 reaktoroj estas ankoraŭ en la kriza stato. Laŭ mia scio la unuan fojon en Japanio la nuklea centralo estos fermita.

Malfacila vivo
En la gubernio Hukuŝima pro la akcidento de la nukleaj centraloj jam 8 urboj translokigis sian funkcion al alia urbo. Hieraŭ okazis kunsidoj de la respondeculoj el tiuj urboj kaj petis helpon de la koncernataj urboj kaj la registaro pri dungado, edukado kaj aliaj.
Pro la katastrofo 800 mil homoj perdis sian laboron. Multaj kursfinintoj de superaj mezlernejoj kaj universitatoj perdis promesitan laboron ekde aprilo.

Sakuro-festo
Oni decidis okazigi Sakuro-feston en la urbo Hirosaki kiu situas ĉe la pinto de la insulo Honŝuu. En la lasta decembro Toohoku-Ŝinkansen (kugla trajnlinio) etendis sian linion ĝis la urbo Aomori kaj oni antaŭvidis multajn turistojn el Tokio kaj aliaj gubernioj. Tamen tiu linio trapasas la damaĝitajn guberniojn kaj nun ne funkcias. En multaj lokoj tiaj festoj estas nuligitaj, sed la urbo decidis okazigi ĝin, celante kuraĝigi la suferantojn per mondonaco kaj busservo por ili. Sakuro estas spirita kerno de la japanoj, do mi bonvenigas tiun decidon. Ni ne ŝrumpu sed kuraĝe antaŭenpaŝu !
Aperis bildo de ekfloro de ume-arbo en la ruino. Virino ĝoje rigardis la blankajn florojn. En la malvarma regiono fine venis printempo.

Kial cunamo kaŭzis tiel multajn mortojn ?
Dum la cunamo multaj mortis, droninte en ondoj. Mi havis demandon, kial ili ne povis forkuri antaŭ la alveno de la cunamo, kvankam ili havis sufiĉe da scio pri ĝia eventuala atako. Hodiaŭ iu televidsatacio traktis tiun temon :
Tiu tertremo okazis je 14:46. La cunamo atingis jene la subajn urbojn :
Oohunato : 15:15
Iŝinomaki : 15:20
Mijako : 15:21
Kamaiŝi : 15:21
Laŭ la kalkulo homoj havis ĉirkaŭ 30 minutojn por forkuri, sed en efektiveco la tertremo ne tuj haltis. Ĝi tremis dum 10 minutoj, tial al la loĝantoj restis nur 20 minutoj.
Eĉ se ili ne estis fermitaj en detruita domo pro la tertremo, ili ne povis tuj forkuri, ĉar multe da ili havis malfortajn familianojn. 20 minutoj estis tro mallonga tempo por akompani ilin kaj forkuri.
Multaj rifuĝis al la urbodomoj 3- aŭ 4-etaĝaj. Laŭ la antaŭa informo homoj povos esti sekuraj en tiuj konstruaĵoj, sed la grandeco de la cumano superis iliajn antaŭsupozon.
Ĝi englutis kaj detruis eĉ 3-etaĝan betonan urbodomon. Laŭ la esploro ĉi-foja cunamo supreniris 50 kilometrojn laŭ la rivero Kitagami.
Pro manko de tempo por forkuri kaj pro tro granda skalo de la cumamo multaj ne sukcesis eskapi la sturmantaj ondegoj.
En televido oni rekomendis jenajn 4 aferojn okaze de la atako de cunamo :
- 1. Protekti sian vivon
- 2. Rifuĝi pli alten ol foren
- 3. Ne uzu aŭtomobilon
- 4. Rezignu siajn posedaĵojn
Tamen kiel mi jam klarigis, la unua rekomendo estas plej malfacila por sekvi. Se oni forkurus kaj postvivus, forlasinte siajn familianojn, tio afliktus ilin dum la tuta vivo pro peksento. La unu sola solvo estos, ke oni konstruu la urbon ne laŭ la marbordo sed sur la monteto. Tamen en multaj marbordaj distriktoj, ne troviĝas sufiĉe granda tereno por ĉiuj loĝantoj. Ĉu oni devos konstrui domojn denove en la danĝeraj lokoj ? Ĉu homoj devas akcepti la suferon kiel sian sorton ?

Morts et disparus au 29 mars 2011


Le 29 Mars
La 29 an de marto
Pourquoi regardez vous tous en bas ? Regardons en haut et en avant !

Les centrales nucléaires.
Les centrales sont encore dans un état inquiétant. Dans les locaux des pompes des réacteurs 1, 2 et 3 il y a une grande quantité d’eau polluée par une énorme quantité de radioactivité. Pour la transporter à un autre endroit on ne peut utiliser les moyens prévus pour la réparation des réacteurs même.
Du plutonium a été trouvé sur le terrain de la centrale. Cela prouve que la combustion nucléaire est défectueuse.

Message encourageant de France.
Un message encourageant m’est arrivé de la ville de Rennes. J’ai été tellement touché des aides qui nous sont apportées que j’ai envoyé un article au journal Mainiĉi, à paraître dans la rubrique “Journal d’espoir”. Je l’ai envoyé aussi à une espérantiste de Sendaï. Elle a été très émue. Elle a perdu sa nièce dans le tsunami. Voici le message de France :
Le 29 mars
Chers (amis),
Merci pour vos messages quotidiens, qui contiennent de mauvaises, mais encore de bonnes nouvelles ainsi que des poèmes Japonais. Bien entendu je pense aux personnes qui ont perdu un ou plusieurs membres de leurs familles, et aux nombreuses personnes que l’on n’a pas encore retrouvées. La dignité de la population Japonaise est admirable, malgré toutes ces difficultés. J’espère que chacun de nouveau, aura une vie normale. À Rennes, le conseil municipal et l’association du jumelage avec Sendaï, ont décidé d’ouvrir un compte pour Sendaï. La ville même donnera 50 000 €. En outre, des étudiants Japonais et Français ont déjà collecté 12 000€ et continueront de collecter pour augmenter la somme. Un des pâtissiers réputé de la ville, qui a épousé une japonaise, a imaginé un nouveau gâteau délicieux et a donné toute la recette sur le compte bancaire. Pendant la foire annuelle, un stand gratuit était installé pour parler de Sendaï et sollicitait la générosité des visiteurs.
Les maires Japonais et français se sont mis d’accord pour que l’argent soit utilisé pour loger les sinistrés en attendant que de nouvelles maisons soient construites.
Encore une fois merci beaucoup pour les courriels.
Portez-vous bien. Amicalement.

10 choses à apprendre du Japon.
Mon amie Belge m’a envoyé un article concernant “l’incroyable dignité des japonais”. Je l’ai traduit avec l’aide de mon ami :
- 1. Tranquillité : Même pas une scène de dispute ou de furieuses lamentations. La tristesse même est hors de propos.
- 2. Dignité : Attendre dans les files avec discipline, pour de l’eau et de la nourriture. Personne avec un mot grossier, personne avec un geste inconvenant. Leur patience est admirable et louable.
- 3. Savoir faire : Les incroyables architectes, par exemple : les constructions se sont penché mais ne tombent pas.
- 4. Civisme : Les personnes n’achètent que ce dont elles ont besoin dans l’immédiat, de telle sorte que tous puissent acheter quelque chose.
- 5. Ordre : Pas de vol dans les boutiques. Aucun coup de klaxon ou dépassement sur les routes ; Seulement de la compréhension.
- 6. Sacrifice de soi même : Cinquante travailleurs sont restés à leur poste pour pomper l’eau de mer dans la centrale nucléaire ; Comment va-t-on les payer en retour un jour ?
- 7. Amabilité : Les restaurants ont baissé leurs prix. Les distributeurs de billets sont restés sans surveillance et en bon état. Les forts prennent soin des faibles.
- 8. Entraînement : Les personnes âgées et les enfants - tous savaient exactement quoi faire. Et ils le faisaient.
- 9. Regroupement des informations : Ils ont montré une très belle absence de lamentations dans leurs rapports. Jamais un rapporteur stupide. Seulement un compte rendu serein. Tout particulièrement, aucun politicien n’a tenté de profiter de l’occasion.
- 10. Conscience : Quand l’électricité est tombée en panne dans les boutiques, les acheteurs remettaient les choses sur les étagères et silencieusement s’en allaient.

Quand leur pays s’est trouvé au milieu d’une catastrophe, les citoyens Japonais peuvent donner de nombreuses leçons de par le monde.
Peut-être extérieurement on peut voir de nombreux beaux comportements. Mais dans la réalité, on trouve aussi des mauvaises gens, égoïstes ; cependant généralement ce journaliste a raison. À l’origine, le Japon est un pays pauvre sans richesses naturelles, donc les Japonais ont dû travailler dur, en collaborant et se faisant confiance réciproquement.
Et maintenant, le Japon est devenu une grande économie, et les Japonais sont devenus arrogants, et maintenant, confrontés à une grande difficulté, ils se réveillent d’un doux songe, et prennent conscience de cette demi perte de la vertu. J’espère, qu’ils ne retourneront pas dans cet ancien songe et créeront de nouvelles idées et manières de vivre de cette difficulté.

Kial vi ĉiuj rigadas suben ? Ni supren rigardu kaj paŝu antaŭen !

Nukleaj Centraloj.
La centraloj estas ankoraŭ en la seioza stato.
En la turbin-domo de la reaktoroj n-ro 1, 2, 3 troviĝas granda kvanto da akvo malpurigita per multkvanto da radioaktiveco Por transporti ĝin en alian lokon oni ne povis uzi forton por la riparado de la reaktoroj mem.
Pultonio estas trovita en la tereno de la nuklea centralo. Tio atestas, ke la nuklea brulaĵo en la reaktoro estas difektita.

Kuraĝiga mesaĝo el Francio.
Venis al mi mesaĝo el la urbo Rennes. Mi estas tiel kortuŝita de la helpoj al ni, ke mi sendis artikolon al la rubriko “Ĵurnalo Espero” en la ĵurnalo Mainiĉi. Mi sendis ĝin ankaŭ al esperantistino en Sendai. Ŝi estas tre emociita. Ŝi perdis sian nevinon en la cunamo. Jen la mesaĝo el Francio :
La 29an de marto
Kara,
Dankon por viaj ĉiutagaj mesaĝoj, kiuj enhavas malbonajn sed ankaŭ bonajn novaĵojn kaj poemojn japanajn. Kompreneble mi pensas pri la homoj, kiuj perdis familiano(j)n kaj pri multaj homoj, kiuj ankoraŭ ne estis trovitaj. La sinteno de la popolo japana estas admirinda malgraŭ ĉiaj malfacilaĵoj. Mi esperas ke ĉiu denove havos normalan vivon.
En Rennes, la estraro kaj la Asocio de la ĝemeliĝo kun Sendai decidis malfermi konton por Sendai. La urbo mem donos 50 000 eŭrojn. Krome studentoj japanaj kaj francaj jam kolektis 12 000 eŭrojn kaj plu kolektos por pli grandigi la sumon. Unu elstara kukisto de la urbo, kiu edziniĝis al japanino, ellaboris novan bongustan kukon kaj donis la tutan sumon al la konto por Sendi. Dum la ĉiujara foiro, budo senpaga estis starigta por paroli pri Sendai kaj peti monon al la vizitantoj.
La urbestroj japana kaj franca konsentis, ke la mono estu uzata por loĝigo de la homoj, dum novaj domoj estos konstruitaj.
Ankoraŭfoje koran dankon pro la retmesaĝoj. Fartu bon. Amike.

10 aferoj por lerni de Japnaio.
Mia amikino en Belgio sendis artikolon pri “mirinda sinteno de japanoj”. Mi tradukis ĝin kun la helpo de mia amiko :
- 1. Trankvilo : Eĉ ne unu sceno de brust-batado aŭ furioza veado. Malĝojo mem estas levita.
- 2. Digno : Disciplinaj atendvicoj por akvo kaj nutrovaroj. Neniu kruda vorto, neniu maldeca gesto. Ilia pacienco estas admirinda kaj laŭdinda.
- 3. Kapablo : La nekredeblaj arkitektoj, ekzemple. Konstruaĵoj svingiĝis, sed ne falis.
- 4. Gracio (Sindono) : Homoj aĉetis nur tion, kion ili bezonis tiumomente, tiel ke ĉiuj povis akiri ion.
- 5. Ordo : Nenia rabado en butikoj. Nenia hupado aŭ preterpasado sur la vojoj. Nur komprenemo.
- 6. Sinofero : Kvindek laboristoj postrestis por pumpi marakvon en la nuklea centralo. Kiel oni iam repagos ilin ?
- 7. Afablo : Restoracioj malaltigis prezojn. Negardita bankaŭtomato restas ne tuŝita. Fortuloj prizorgas malfortulojn.
- 8. Trejnado : Maljunuloj kaj infanoj - ĉiuj sciis ekzakte kion fari. Kaj ili ja tion faris.
- 9. Amaskomunikiloj : Ili montris belegan deteniĝemon en siaj raportoj. Neniu stulta raportisto. Nur trankvila raportado. Plejparte. Neniu politikisto klopodis profiti la okazon.
- 10. Konscienco : Kiam la elektro paneis en butiko, homoj remetis aĵojn sur la bretoj kaj silente foriris.

Kiam ilia lando troviĝas meze de grandega katastrofo, la japanaj civitanoj povas instrui multajn lecionojn al la mondo.
Eble ekstere oni povas vidi multe da belaj aferoj, sed en efektiveco, ene ni trovas ankaŭ aĉajn homojn egoismajn, tamen ĝenerale tiu ĵurnalisto estas prava. Origine Japanio estas malriĉa lando sen riĉfonto, do la japanoj devis labori diligentege, kunlaborante kaj fidante unu la alian.
Hazarde Japanio fariĝis ekonomie granda, kaj la japanoj fariĝis arogantaj, sed nun frontante al la grandega malfacilo, ili vekiĝis el la dolĉa sonĝo kaj ekkonsciis tiun duoneperditan virton. Mi esperas, ke ili ne revenos en la eksan sonĝon kaj kreos novajn ideon kaj vivmanieron el tiu malfacilego.


Viennent d’éclore des pousses de prèle, (en japonais : cukushi),
qui signifie “pinceau de la terre ”.
Aujourd’hui, c’était un beau jour de printemps.

Ekkreskis pikoj de ekvizeto, japane cukuŝi,
kiu signifas “teran penikon”.
Hodiaŭ estis bela printempa tago.

Le 28 Mars
La 28 an de marto
Erreur concernant la quantité de radioactivité !
Hier, j’ai rapporté que dans l’eau du circuit de refroidissement du réacteur N°2, on a détecté une radioactivité de 2,9 milliards de becquerels/heure, 10 millions de fois plus élevée que celle du réacteur même. Cependant, on vient d’expliquer que c’était une erreur. On a confondu les chiffres concernant le cobalt 56 avec ceux de l’iode 134. On a recalculé la vraie radioactivité et on a trouvé “50-60-millions de fois plus que celui du réacteur même”. Erreur incompréhensible, et cette erreur discrédite encore plus la compagnie électrique.

Problèmes dans la zone des 20 kilomètres autour des centrales.
Les habitants autour des centrales nucléaires ont cru/devaient croire, ou se sont persuadé, que jamais il n’y aura d’accident dans les centrales nucléaires, en se fiant aux propos de la compagnie électrique Tokio, et aux autorités. Mais maintenant ils savent que tout ça n’est pas clair.
Maintenant, il n’est pas permis aux habitants de retourner chez eux, dans un rayon de 20 kilomètres. Pour conserver le fonctionnement des villes concernées, les services des municipalités ont été déménagés dans une autre ville, où se trouvent la plupart des habitants. Bien sûr, cela provoque/provoquera de nombreux problèmes dans ces zones interdites :
- 1. Plusieurs personnes restent encore ou sont revenues chez-eux dans cette zone. Certaines sont des personnes âgées, qui ne veulent pas déménager, et d’autres ont du bétail et veulent en prendre soin. A tous, il manquera de la nourriture, mais les persuader de quitter ces lieux, ce n’est pas facile.
- 2. Un autre problème, qui est bien plus grave. Ces villes ont été détériorées par le tsunami et, dans certaines, il y a de nombreuses victimes. Cependant, jusqu’à maintenant on a trouvé seulement 10 morts dans les 6 villes les plus proches des centrales nucléaires N° 1 et N° 2, alors que dans les villes voisines il y eu environ 300 morts par ville. Maintenant, 4 équipes d’une dizaine d’hommes de la protection civile, recherchent les disparus. Mais, à cause de la forte radioactivité, leur travail n’est pas du tout facile. L’image de la longue file de cadavres alignés dans les ruines et sur la plage est terrible. Peut-être on ne pourra plus habiter dans cette zone, même après avoir solutionné les problèmes de l’accident.

Retrouver des forces.
De nombreux hommes non seulement expriment leur compassion aux sinistrés, mais encore dans les faits les aident. En regardant ces nobles actions à la télévision, j’ai eu parfois les larmes aux yeux d’émotion.
Dans mon département (Gunma) il y a de nombreuses sources d’eau chaude. À ces endroits là, les hôtels ont des difficultés en recevant de nombreuses annulations. Malgré cela, des personnes aident les sinistrés dans la région de Toohoku. L’eau chaude de la source de Sima, est transportée jusqu’à la ville de Koorijama de la préfecture de Fukushima. La télévision a présenté les mines joyeuses des réfugiés dans leur bain.
Sur le terrain de base-ball de Kooshien, dans la ville de Koobe, (ville endommagée par un séisme de 1995), on organise maintenant le championnat national lycéen de base-ball. Aujourd’hui jouait l’équipe du lycée de Toohoku, représentant le département de Mijagi. Malheureusement elle n’a pas gagné, mais les élèves ont joué de toute leurs forces, ce qui a donné beaucoup d’encouragements aux sinistrés.
Il me semble, que les hommes ré-acquiront de la force et de l’énergie pour la reconstruction après le désespoir qui a suivi la catastrophe.

Message de l’Institut Japonais d’Espéranto (JEI)
Remerciement pour les messages d’encouragement au sujet des dommages provoqués au Japon.
(3ème information de l’Institut Japonais d’Espéranto le 28-03-2011) _ L’état après le dernier message du 21 mars est le suivant : Les 77 espérantistes connus de la région sont secourus, hormis un qui n’a pu être contacté, depuis le grand séisme et le tsunami de la partie nord orientale du Japon le 11 mars.
Toutefois, le séisme a fait perdre au Japon plus de dix milles vies, et il y a encore plus de dix sept mille personnes disparues. Pendant ce temps, plus de 240 000 sinistrés sont logés dans des refuges provisoires. Et davantage souffrent de manque d’approvisionnement, ou vivent dans la peur de la radioactivité éjectée des centrales atomiques et qui provoque des retombées.
Dans cette situation, nous vous remercions pour les nombreux mots d’encouragement arrivant de l’extérieur du Japon. Nous avons entendu parler d’aide financière pour les japonais et des espérantistes de bonne volonté. Mais comme c’est écrit plus haut, jusqu’à maintenant les dommages pour les espérantistes japonais n’est pas trop important, comparativement avec les personnes les plus sévèrement touchées au Japon. Ce qui fait que nous vous prions de tourner vos gestes de générosité vers les organisations de vos propres pays comme la Croix Rouge ou le Croissant Rouge.
Mais, si quelqu’un adresse de l’argent (exemple par l’intermédiaire du compte UEA) nous l’utiliserons pour les espérantistes japonais dans les régions sinistrées.
Nous vous remercions par avance de votre compréhension.
SIBAYAMA Zyun’iti, président de l’Institut Japonais d’Espéranto.

Eraro ! pri “la granda kvanto da radioaktiveco”.
Hieraŭ mi raportis, ke el la akvo en la turbino-domo de la reaktoro n-ro 2 oni detektis radioaktivecon de 2,9 miliardoj da bekereloj hore, 10-milion-oble pli fortan ol tiu en la reaktoro mem, tamen klariĝis, ke tio estas eraro. Oni miskomprenis kobalton 56 kiel jodon 134 kaj kalkulis, do la vera forteco de radioaktiveco estis “50-60-miloble pli forta ol tiu en la reaktoro mem”. Ne komprenebla eraro, kaj tia eraro igas la elektro-kompanion pli nefidinda.

Problemoj en la 20-kilometra zono de la centraloj.
Loĝantoj ĉirkaŭ la nukleaj centraloj kredis, devis kredi aŭ kredigis sin, ke neniam okazos akcidento en la nukleaj centraloj, fidante la vortojn de la elektra kompanio Tokio kaj la registaro, sed nun ili scias, ke ili estis ne kleraj.
Nun estas ne permesite al la loĝantoj loĝi en sia hejmo en la radiuso de 20 kilometroj. Por konservi la urban funkcion, la koncernataj urboj jam translokigis sian funkcion al alia urbo, kunprenante plejparton de la loĝantoj. Kompreneble okazas/os multaj problemoj al tiuj homoj, sed ankaŭ ekzistas problemoj en tiu malpermesita zono :
- 1. Pluraj homoj ankoraŭ restas en aŭ revenis al sia hejmo en tiu zono. Iuj estas maljunaj kaj ne volas translokiĝi, kaj aliaj havas brutaron, kiun ili devas/volas prizorgi. Al ambaŭ mankos manĝaĵoj, sed nuntempe persvadi ilin ne loĝi tie estas malfacile.
- 2. Alia problemo estas multe pli grava. Tiuj urboj estas atakitaj de la cunamo, do certe estas multaj viktimoj, tamen ĝis nun oni trovis nur 10 mortintojn en la 6 urboj plej proksimaj de la nukleaj centraloj n-ro 1 kaj 2, dum en la najbaraj urboj oni trovis respektive malpli ol 300 mortintojn. Nun 4 teamoj konsistantaj el dekkelkaj homoj el la defendkorpuso serĉas malaperintojn, sed pro la forta radioaktiveco ilia laboro tute ne estas glata. Terura estas la bildo de longe postlasitaj kadavroj en la ruinaĵoj kaj sur la plaĝo. Eble oni ne plu povas loĝi en tiu zono eĉ post la solviĝo de la akcidento.

Reakiro de forto.
Multaj homoj ne nur esprimas sian kompaton al la suferantoj, sed ankaŭ fakte helpas. Rigardante tiujn noblajn agadojn en televido, mi foje larmis pro emocio.
En mia gubernio Gunma estas multaj varmfontoj. En tiuj lokoj hoteloj mem havas malfacilon, ricevinte multajn malmendojn. Malgraŭ tio, homoj helpas suferantojn en la regiono Toohoku. El la varmfontejo Ŝima, oni transportis varman akvon al la urbo Koorijama en la gubernio Hukuŝima. Televido prezentis ĝojajn mienojn de rifuĝintojn en la banejo.
En la basbalejo Kooŝien en la urbo Koobe damaĝita de tertremo en 1995, nun okazas la tutjapana basbalĉampioneco inter superaj mezlernejoj. Hodiaŭ ludis la supera mezlernejo Toohoku, la reprezentanto el la gubernio Mijagi. Bedaŭrinde ĝi malvenkis, sed la lernantoj ludis per la tuta forto kaj tio donis grandan kuraĝigon al la suferantoj.
Ŝajnas al mi, ke homoj ekreakiras forton kaj energion por la rekonstruo el la malespero post la katastrofo.

Mesaĝo de JEI.
Dankesprimo al la kuraĝigaj mesaĝoj pri la damaĝo en Japanio.
(La 3a Informo de Japana Esperanto-Instituto, 2011-03-28).
Stato post la lasta mesaĝo en la 21a de marto estas jena : konataj 77 esperantistoj en la regiono estas sekuraj, krom unu ankoraŭ ne kontaktebla, de la granda tertremo kaj cunamo en la nordorienta parto de Japanio en la 11a de marto.
La tertremo tamen perdigis en Japanio pli ol dek mil vivojn, kaj ankoraŭ pli ol deksep mil vivoj ne estas trovataj. Dume, pli ol 240 mil ankoraŭ loĝas en provizoraj rifuĝejoj, kaj pli suferas je manko de provizaĵoj, aŭ vivas timigite de la troa elŝpruco de radioaktivaj falaĵoj el atomcentraloj.
En tia situacio, ni dankas multajn kuraĝigajn vortojn el ekster Japanio. Aŭdiĝas voĉoj mone helpi japanojn de bonvolaj esperantistoj. Sed kiel skribite supre, ĝis nun damaĝo de la japanaj esperantistoj estas relative ne tro severa, kompare kun tiu de la pli severe damaĝitaj personoj en Japanio. Tial ni petas, ke vi bonvolu turni viajn bonajn volojn ĝenerale al la damaĝo, per vialandaj organizoj, kiel Ruĝa Kruco aŭ Ruĝa Krescento.
Sed se iu sendos monon (ekzemple pere de UEA-konto), ni JEI danke uzos ĝin por la japanaj esperantistoj en la damaĝitaj regionoj.
Ni antaŭdankas vian komprenemon.
SIBAYAMA Zyun’iti.
La Prezidanto de Japana Esperanto-Instituto.


Le magnolia commence à fleurir / Magnolio eklforas
Le 27 Mars
La 27 an de marto
Montrons tous une vivacité bluffante !
Grande quantité de radioactivité.
Dans l’eau qui sort de la turbine du réacteur N°2, on a détecté une radioactivité de 2,9 milliards de bequerels/heure, 10 millions de fois plus élevée que celle du réacteur même. On suppose que c’est la combustion nucléaire qui est défectueuse.

Mauvaises influences dans divers domaines.
Aujourd’hui est venu chez moi un jeune employé de la boutique de journaux pour collecter l’abonnement mensuel. Je lui ai demandé si la catastrophe avait influé sur la vente des journaux. Je supposais que le milieu journalistique en profite, car on veut en savoir beaucoup plus à cette occasion, mais il a répondu que cela va très mal. Il a dit que de nombreux marchands de journaux risquent de faire faillite. Au Japon, presque toutes les familles sont abonnées à des journaux et les vendeurs les distribuent chaque matin.
Dans ces journaux, il se trouve inévitablement de nombreuses pages de réclames, et les services de presse profitent financièrement beaucoup de cela. Cependant, maintenant les entreprises et les commerçants ont arrêté leurs offres de marchandises printanières, donc ne font plus beaucoup de publicités ; de ce fait les rentrées d’argent des vendeurs de journaux ont baissé.

Disneyland de Tokyo.
La catastrophe provoque de grands dommages aux différents domaines. Plus sérieusement, selon moi, les compagnies touristiques et les hôtels, car les gens ne sont pas enclins à voyager durant ces tristes moments.
Ainsi le fameux Disney-land situé à 30 kilomètres de Tokyo a beaucoup souffert. Finalement, en mars il devrait être plein de touristes, mais maintenant il est fermé à cause des dommages occasionnés par ce séisme, et les hôtels alentour sont vides.
La catastrophe s’est produite non seulement dans la région nord (Toohoku), mais aussi dans les départements de Ibaraki et de Shiba, dans la région de Kantoo, particulièrement autour de Tokyo. A Shiba, de nombreuses villes en bordure de l’Océan Pacifique, ont été endommagées par le tsunami. La ville de Urajasu, où se situe Disneyland, a souffert de jaillissements d’eau et d’ensablement. Les deux tiers de la ville est construite sur un polder, et le séisme a fortement secoué le sol meuble. Le jaillissement de l’eau et l’arrivée du sable ont rendu les routes défectueuses. Le sol s’affaissant certaines constructions se sont inclinées.
Dans cette situation, le Disneyland ne peut fonctionner. Un lycée doit déménager dans d’autres locaux pour des réparations à grande échelle.
Le printemps est une bonne saison commerciale, mais dans cette atmosphère funèbre, de nombreuses compagnies ont arrêté ou ajourné leur lancement de nouveaux produits. Et on fait cela modestement, alors l’économie se rapetisse.
Quelqu’un a dit à la télévision, que maintenant c’est nécessaire, que tous doivent montrer une vivacité bluffante. Je suis d’accord avec lui, hier je suis allé chez le barbier pour que j’ai un bel aspect, et maintenant, je montre alentour que je ne suis pas du tout vaincu et que je vis allègrement avec espoir.

De nombreux orphelins.
Selon le journal Mainishi, dans trois départements sérieusement sinistrés on a déjà trouvé 22 orphelins qui ont perdu leurs deux parents. Ils étaient 68 lors du tremblement de terre de Hanŝin.
En 1995, le séisme a eu lieu tôt le matin, alors toutes les familles étaient réunies et ont souffert ensemble, mais cette fois-ci le tremblement de terre s’est produit l’après midi, quand les enfants étaient à l’école, loin des parents, ce qui pourrait provoquer davantage d’orphelins qu’en 1995. En outre, la région sinistrée est beaucoup plus grande que celle de Hanshin, donc le nombre d’orphelins sera d’autant plus élevé.
Dans le journal Mainiĉi du 26 mars il y a une photo de Sacuki, une fillette souriante de 10 ans, qui a perdu sa maman et dont le père est encore porté disparu. Elle a dit : “J’ai perdu ma maman mais je veux faire effort de tout mon cœur avec espoir jusqu’à ce que je sois grande”. Sa grand mère disait : “Quand nous avons enterré sa maman, elle a beaucoup pleuré, mais ensuite elle n’a plus jamais pleuré”.

Affaires encourageantes :
- 1. Aujourd’hui, la lettre de mon rapport, et de nombreuses lettres de condoléances de partout dans le monde, sont publiées dans le journal Akahata, l’organe du Parti communiste Japonais.
- 2. A la télévision le chef d’une usine de sauces soja, vieille de 200 ans, qui a perdu non seulement son usine mais aussi un de ses ouvriers, et encore une levure de valeur, a dit : “Mais, il nous reste une forte solidarité, donc, malgré tout, nous reconstruirons notre usine.

Ĉiuj montru eĉ blufan viglecon !
Granda kvanto da radioaktiveco.
El la akvo en la turbino-domo de la reaktoro n-ro 2 oni detektis radioaktivecon de 2,9 miliardoj da bekereloj hore, 10-milion-oble pli fortan ol tiu en la reaktoro mem. Oni supozas, ke la nuklea brulaĵo mem estas difektita.

Malbonaj influoj en diversaj kampoj.
Hodiaŭ al mia hejmo venis juna dungito en la ĵurnalvendejo por kolekti la martan tarifon. Mi demandis lin, ĉu okazas iu influo de la katastrofo al la vendo de ĵurnaloj. Mi antaŭsupozis, ke la ĵurnalmondo profitas, ĉar oni volas scii pli multe en tia okazo kiel la nuna, sed lia respondo estis tute mala. Li diris, ke multaj ĵurnalvendejoj povos bankroti. En Japanio preskaŭ ĉiuj familioj abonas ĵurnalo(j)n kaj la vendejo distribuas tiujn ĉiun matenon. En tiuj paperoj nepre troviĝas multaj reklamiloj, kaj ĵurnalvendejoj finance multe profitas el tiuj, tamen nun kompanioj kaj vendejoj haltas grandan oferton de printempaj varoj, do sekve ne reklamas multe, tial la enspezo de la ĵurnalvendejoj malmultiĝis.

Tokio-Disnejlando.
La katastrofo donas grandan damaĝon al diversaj kampoj. Plej serioze, laŭ mia supozo, suferas turismaj kompanioj kaj hoteloj, ĉar homoj ne emas vojaĝi en tia malĝoja tempo. Ankaŭ suferas fama Tokio-Disnejlando 30 kilometrojn fora de Tokio. Fine de marto ĝi estus plenaj de turistoj, sed nun ĝi estas fermita pro la damaĝo de ĉi-foja tertremo, kaj hoteloj ĉirkaŭ ĝi estas malplenaj.
La katastrofo okazas ne nur en la norda regiono Toohoku, sed ankaŭ en la gubernioj Ibaraki kaj Ĉiba en la regiono Kantoo, nome ĉirkaŭ Tokio. En Ĉiba multaj urboj, kiuj frontas al la Pacifika Oceano, estas atakitaj de la cunamo. La urbo Urajasu, kie situas tiu Tokio-Disnejlando, suferis pro elŝpruco de akvo kaj sablo el la grundo. Du trionoj de la urbo estas sur la poldero, kaj la tertremo forte skuis la molan grundon, elŝprucigante akvon kaj sablon, kaj sekve stratoj estas difektitaj kaj en iuj lokoj la grundo sinkis kaj konstruaĵoj kliniĝis. En tia situacio Tokio-Disnejlando ne povas funkcii. Iu supera mezlernejo devas translokiĝi al alia loko pro la grandskala riparado.
Printempo estas bona komerca sezono, sed en la funebra atmosfero multaj kompanioj haltas aŭ prokrastas la ekvendon de novaj produktaĵoj, kaj oni faras ĉion modeste, tial la ekonomio ŝrumpas. Iu diris en televido, ke nun estas necese, ke ĉiuj montru eĉ blufan viglecon. Konsentinte kun li, hieraŭ mi iris al barbiro por aspektigi min bela kaj nun montras al la ĉirkaŭaj homoj, ke mi tute ne estas venkita kaj vivas vigle kun espero.

Multaj Orfoj.
Laŭ la ĵurnalo Mainiĉi, en 3 serioze damaĝitaj gubernioj oni jam trovis 22 orfojn, kiuj perdis siajn gepatrojn. En la Tertremego de Hanŝin en 1995 estis 68 orfoj.
En 1995 la tertremo okazis frumatene, tial ĉiuj familianoj estis kune kaj suferis kune, sed ĉi-foje la tertremo okazis postagmeze, kiam geknaboj estis en lernejo, aparte de siaj gepatroj, kio povos naski pli da orfoj ol en 1995. Krome la damaĝita regiono estas multe pli granda ol la regiono Hanŝin, do la nombro de orfiĝontoj fariĝos des pli granda.
En la ĵurnalo Mainiĉi (la 26an de marto) aperis foto de ridetanta 10-jara knabino Sacuki, kiu perdis sian patrinon kaj kies patro estas ankoraŭ malaperinta. Ŝi diris : “Mi perdis mian patrinon, sed mi strebas kun espero ĝis mi fariĝos plenkreska”. Ŝia avino diris : “Kiam ni enterigis ŝian patrinon, ŝi laŭte ploris, sed poste ŝi neniam ploras”.

Kuraĝigaj aferoj.
- 1. Hodiaŭ mia letero pri mia raportado kaj multaj kondolencaj leteroj el la tuta mondo aperis en la ĵurnalo Akahata, la organo de Japana Komunista Partio.
- 2. En televido la estro de 200-jara sojsaŭca kompanio, kiu perdis ne nur la fabrikon kaj unu laboriston, sed ankaŭ valoran giston, diris : “Sed al ni restas forta solidareco, do ni nepre rekonstruos nian fabrikon”.


Morts et disparus
Le 26 Mars
La 26 an de marto
J’ai téléphoné dès le matin, à une espérantiste qui habite à Morioka dans le département de Mijagi. Elle vient de la petite ville de Taroo, détruite par le tsunami et faisant partie maintenant de la ville de Mijako. Cette petite ville était fière de ces deux très grandes digues anti-tsunami, mais cette fois-ci, elles n’ont servi à rien. Le tsunami les a facilement franchies et a détruit toute la petite ville.
Mon amie vit presque normalement. Il lui manque encore du pétrole, mais par chance, son ami, qui vient juste d’en acheter, a partagé avec elle hier. Elle peut vivre un peu plus chaudement. Cependant hier soir, il a neigé et il en reste une couche de 3 centimètres dans son jardin.
Elle veut rendre visite à ses parents sinistrés dans sa ville natale, en leur apportant le minimum nécessaire, mais c’est encore difficile d’acheter cela. Je l’ai encouragé par ces mots : “ Le Monde entier, et pas seulement les Japonais des autres régions, est avec vous. Donc ne perdez pas espoir” ! J’ai reçu les condoléances de 135 personnes de 42 pays ; merci beaucoup.
Matene mi telefonis al esperantistino loĝanta en la urbo Morioka en la gubernio Mijagi. Ŝi devenas de la urbeto Taroo, nun apartenanta al la urbo Mijako detruita de la cunamo. Tiu urbeto fieris pro du grandegaj kontraŭcunamaj digoj, sed ĉi-foje tiuj tute ne helpis. La cunamo facile transiris ilin kaj detruis la tutan urbeton.
Ŝia vivo estas preskaŭ normala. Ankoraŭ mankis al ŝi petrolo, sed bonŝance ŝia amiko, kiu ĵus aĉetis ĝin, dividis ĝin kun ŝi hieraŭ. Ŝi povas vivi iom pli varme, tamen hieraŭnokte neĝis kaj restas 3-centimetra neĝtavolo en ŝia ĝardeno.
Ŝi volas viziti siajn suferantajn parencojn en sia hejmurbo, kunportante necesaĵojn, sed ankoraŭ estas malfacile sufiĉe aĉeti tiujn. Mi kuraĝigis ŝin kun vorotj : “Ne nur japanoj en la aliaj regionoj sed ankaŭ la mondo estas kun vi, do ne perdu esperon !” Kun granda dankemo mi ricevis kondolencon de 135 homoj el 42 landoj.

Bonnes affaires (pour moi)
1. Je suis allé chez le barbier pour changer ma figure mélancolique. Je suis devenu un beau vieil homme.
2. J’ai trouvé de belles fleurs de sakura. Celle-ci sont appelées “Kaŭazu sakura” et elles fleurissent plus tôt que la plupart des sakuras “Somei”, qui fleurissent en avril.
Bonaj aferoj (Persone)
1. Mi iris al barbiro por ŝanĝi mian melankolian etoson. Mi fariĝis bela maljunulo.
2. Mi trovis belajn florojn de sakuro. Tiu estas nomata “Kaŭazu sakura” kaj ekfloras pli flue ol la plej multaj sakuroj “Somei”, kiu floras en aprilo. Vidu foton ĉi sube.

Sakura (Cerisier à fleurs Japonais)
Mes Tankas :
(Poèmes courts. Voir Wikipédia : Tanka)

Aux personnes âgées
qui disent à ceux qui les soignent
“Ayez de l’espoir !”
pourtant eux-mêmes ont perdu
leur propre famille.

On a constaté
qu’il y a des familles
ayant perdu tous les siens
la tristesse grandira
le nombre de victimes

Il n’est pas possible d’aider
directement les victimes,
À haute voix, avec cœur
je crie à la télévision :
“Ne vous résignez pas ! Espérez !”

Miaj tankaoj :

Al maljunuloj
diradas prizorgantoj
“Havu esperon !”
Tamen ili mem perdis
siajn familianojn.

Oni konstatis
ekziston de familioj
perdintajn ĉiujn anojn,
malĝoje pligrandiĝos
la nombro de viktimoj.

Ne eblas helpi
rekte la suferantojn,
mi laŭte, kore
krias al televido
“Ne rezignu ! Esperu !”


Le 25 Mars
La 25 an de marto
Aujourd’hui encore, il fait très froid. Dans les régions sinistrées, il neigera demain sans pitié.

- Bonne chose : Rien.

- Mauvaises choses :
1. Le nombre de morts est supérieur à 10 000, et on suppose que les disparus seront plus nombreux.
2. Hier trois ouvriers de la centrale N°3 ont été sérieusement exposés à la radioactivité. On a mesuré l’intensité radioactive de l’eau dans laquelle ils étaient, et on a trouvé 10 mille fois supérieur à la norme. Les responsables ont publié qu’éventuellement cette radioactivité s’échappe de la centrale même.
3. Aujourd’hui les autorités ont recommandé, aux habitants situés entre les rayons de 20 et 30 kilomètres d’évacuer selon leur jugement. Jusqu’à maintenant, on recommandait seulement aux habitants de cette zone de rester autant que possible à l’intérieur des maisons. Cependant cette instruction n’aide pas le transport des ressources dans la zone, car les personnes de l’extérieur craignaient d’y entrer. Les autorités prévoient l’augmentation du danger et ont pris une mesure préventive. Dans cette zone habitent plus de 10 000 personnes.

- Bons mots : Un médecin de cette zone, qui était réfugié, est revenu dans la ville et a recommencé les consultations. Il dit : “Après mûres réflexions, j’en suis venu à la conclusion, que c’est mon devoir d’aider les personnes avec lesquelles je vivais jusqu’à maintenant. Je ne me réfugierai plus jamais”.

- Expérience d’une de mes connaissances : Un policier que je connais, de la partie occidentale du Japon (département de Hjoogo), m’a écrit son vécu : “J’ai été mobilisé, sans préparation, et envoyé dans la région endommagée, immédiatement après le séisme, et me suis occupé de l’information durant 3 jours. Il faisait tellement froid là bas, que le vêtement prévu n’a pas du tout été utile. Les policiers avec des verres de contact avaient des difficultés par manque d’eau propre. Nous avons mangé froid des conserves en pensant que c’était mieux que rien. Nous avons travaillé de toute notre force. J’ai éprouvé une grande différence de climat entre l’orient et l’occident du pays. J’ai entendu que l’on a choisi de mobiliser en premier les policiers qui ont vécu la catastrophe de Kobé en 1995.

- Mes tankas : Dans le journal Asahi d’aujourd’hui, et aussi à la télévision, on a parlé de l’école élémentaire Ookawa dans la ville de Ishinomaki. Dans cette école, 77 des 108 élèves et 10 des 11 enseignants sont morts. Le directeur de l’école avait pris des congés ; il a donc survécu.

Les deux tiers de
tous les écoliers
ont subitement disparu
à l’école Ookawa
de la ville d’Ishinomaki

Subitement est attaquée
l’école garantie
comme sûre
L’énorme tsunami,
Le temps de rentrer chez soi.

Le directeur de l’école
était parti à ce moment là
pour des vacances,
et collectionne les objets abandonnés
dans sa bonne fortune

Les objets abandonnés
multicolores montrent
des mines gaies
des élèves d’ici
morts très jeunes

Les élèves ont peint
le visage de leur instituteur,
feuilles d’un album
que les vents feuillettent,
ensemble disparus.

Les objets abandonnés
de leurs chers enfants
les parents cherchent
silencieusement et sans mot
en larmes

Les parents tiennent
le cartable d’écolier
après le cartable
ne montrent-ils pas
les noms des enfants

Au loin on voit
déjà ne plus exister
chère petite ville
au-delà la cour d’école
dans la faible lumière du soleil.

Ankaŭ hodiaŭ estis tre malvarme. En la damaĝita regiono morgaŭ neĝos senkompate.

- Bona afero : Nenio.

- Malbonaj aferoj :
1. La nombro de mortintoj superis 10 mil, kaj oni supozas, ke malaperintoj pli multiĝos.
2. Hieraŭ tri laboristoj en la centralo n-ro 3 estis serioze eksponataj al radioaktiveco. Oni mezuris la fortecon de redioaktiveco en la akvo, en kiu ili estis, kaj trovis 10-mil-oble pli fortan ol la normo. La registaro publikigis eblecon, ke tiu radioaktiveco eliĝis el la centralo mem.
3. Hodiaŭ la registaro rekomendis, ke la loĝantoj inter la radiusoj de 20 kaj 30 kilometroj rifuĝu memjuĝe. Ĝis nun ĝi rekomendis, ke la loĝantoj en tiu zono prefere restu en la domo, tamen tiu instrukcio malhelpis la transportadon de ĉiutagaj varoj en la zonon, ĉar homoj eksteraj timis eniri en ĝin. La registaro antaŭvidas la plivastiĝon de la danĝero kaj prenis la antaŭrimedon. En tiu zono loĝas pli ol 10 mil homoj.

- Bonaj vortoj : Kuracisto en tiu zono, kiu estis rifuĝinta, revenis en la urbon kaj rekomencis la kuracadon. Li diras : “Post longa pripensado mi venis al la konkludo, ke estas mia devo helpi homojn, kun kiuj mi kune vivis ĝis nun. Mi neniam rifuĝos plu”.

- Sperto de mia konato : Mia konato, policano en la gubernio Hjoogo en la okcidenta parto de Japanio, skribis al mi sian sperton jene : “Mi estis senprepare mobilizita al la damaĝita regiono tuj post la tertremo kaj okupiĝis pri la informado dum 3 tagoj. Tie estis tiel malvarme, ke la preparita kontraŭfrosta vesto tute ne utilis. Policanoj kun kontaktolensoj havis malfacilon pro manko de pura akvo. Ni manĝis malvarmajn manĝajojn el ladskatoloj, tamen opiniante, ke tio estas pli bona ol nenio, ni laboris per nia tuta forto. Mi spertis grandan klimatdiferencon inter oriento kaj okcidento. Mi aŭdas, ke oni elektis kiel la unuajn mobilizitojn la policanojn, kiuj spertis la katastrofon en Koobe en 1995.

- Miaj tankaoj : Hodiaŭ en la ĵurnalo Asahi kaj ankaŭ en televido oni raportis pri la elementa lernejo Ookaŭa en la urbo Iŝinomaki. En tiu lernejo 77 el 108 lernantoj kaj 10 el 11 instruistoj mortis. La lernejestro feriis, do postvivis.

Du trionoj de
la tuta lernejanar’
malaperis subite
en lernejo Ookaŭa,
la urbo Iŝinomaki.

Subite atakis
lernejon garantiitan
kiel sekuran
la grandega cunamo,
tempo de hejmeniro.

La lernejestro
forestis tiutempe
pro feriado,
kolektas postlasitaĵojn
en sia "bonsorto"

Postlasitaĵoj
diverskolore montras
gajajn mienojn
de la lernantoj tie
mortintaj tre june.

Lernantoj pentris
instruistan vizaĝon,
albumfoliojn
ventoj foliumadas,
ambaŭ malaperintaj.

Postlasitaĵojn
de siaj kargefiloj
gepatroj serĉas
silente kaj senvorte
kun elĉerpitaj larmoj.

Gepatroj tenas
lernejanan tornistron
post tornistro,
ĉu ne montriĝas
nomoj de la gefiloj ?

Fore vidiĝas
jam ne plu ekzistanta
kara urbeto
trans la lerneja korto
en malforta sunlumo.


Le 24 Mars
La 24 an de marto
Aujourd’hui encore, il fait un froid inhabituel. La température est inférieure à 10 degrés dans ma maison. Dans certaines villes sinistrées il neige.
Mauvaises nouvelles :
1 Trois ouvriers travaillant à la centrale nucléaire N°3, ont été exposés à une forte radioactivité et ont été hospitalisés.
2 Dans quelques villes on a détecté dans l’eau, une radioactivité supérieure à la norme pour les bébés. Les villes concernées, distribuent de l’eau aux mamans avec bébé.
Retour progressif à la normale :
1 Dans la ville de Kamaishi, on a commencé à vendre de l’essence : 19 litres contre 1 900 yens (19 €).
2 Dans certaines villes, l’alimentation en gaz fonctionne à nouveau.
3 La route Tokyo-Aomori a été réouverte à tous les véhicules.

Problèmes :
1 À Oohunato, on a regroupé 500 autos endommagées dans le terrain dévasté, mais il est très difficile de retrouver le propriétaire. Sans leur permission, la ville n’a pas le droit de les évacuer. Et on ne peut trouver d’entreprise pour les démonter.
2 Le département de Mijaĝi a enquêté dans les centres de réfugiés, au sujet des orphelins, qui ont perdu leurs deux parents. Jusqu’à maintenant on en a recensé qu’un seul.
3 De nombreuses entreprises extérieures aux régions sinistrées, ont arrêté leur production par manque de fournitures produites dans les régions sinistrées. À Manille, aux Philippines, une usine de fabrication de téléphones portables est arrêtée. Il est possible que les usines d’assemblage d’automobiles aux USA et au Canada arrêteront leur production. Une usine qui produit 40% de la production mondiale, des pièces nommées ‘maikom’ (un élément pour ordinateurs) est endommagée, cela va influencer le monde entier.

Propos émouvants :
La célèbre région touristique de Ĵoodo-ga-hama, avec sa belle plage dans le département de Mijagi, a été endommagée. Le directeur du centre de tourisme a dit : “Nous ne pouvons revenir au temps passé, mais nous pouvons marcher en avant, pas à pas”.
Mes tankas : (2)
Il était une mamie
dans un jardin détruit
qui a planté pour son petit-fils
un petit abricotier
à l’occasion de sa naissance.
涙する瓦礫の庭に芽吹いてた孫誕生の記念の梅の木
Une vieille femme est retournée à sa maison pour chercher son petit fils disparu. Elle ne l’a pas retrouvé, mais a vu un petit abricotier (Photo de fleur de cet arbre, jointe à mon courrier du 20 mars) qui est planté fièrement dans le jardin rempli de détritus. Sur l’arbuste, 4 bourgeons qu’elle caresse en larmes, décidée à en prendre soin autant qu’avec son cher petit fils.
Le père
les yeux pleins de larmes
a reçu
le diplôme de son fils
disparu en mer.
大粒の涙流れぬ卒業の子の証書受くその父の目に
Mars est le mois de la cérémonie de fin de cours. Cela doit être un jour de joie pour tous, mais pas pour ce père. Il a perdu son fils de 15 ans. Il était à la cérémonie pour recevoir le diplôme de son fils.
“Nous chassions des lièvres,
et pêchions des carassins
dans notre jeunesse”
Nos maisons ont disparu,
et ne restent que dans notre cœur.
「うさぎ追い小鮒を釣った」ふるさとは今やわずかに思い出の中
Après la cérémonie tous les élèves de fin d’études sont allés voir les réfugiés et ont chanté la chanson “Chez nous” qui évoque le chez-soi très cher, temps où on chassait les lièvres et pêchait des poissons. Maintenant tous les réfugiés ont perdu leur cher ‘chez-soi.’
Les pieds nus
de son père chéri
certainement froids
étaient couverts par un lainage
jeté à terre
par une étudiante.
寒いだろう父の足に毛布かけ土を掬った女子大学生
On trouve tellement de morts, que l’on ne peut les incinérer, alors on les enterre. On dit adieu à ses chers parents par un temps très froid.
Un agriculteur
jetant ses épinards
découragé a murmuré :
“Pourquoi moi, qui n’a fait
aucune mauvaise action ?”
「悪いこと何もしてない」ほうれん草捨てる農夫の疲れたつぶやき
On a détecté plus de radioactivité que la norme dans les épinards et dans d’autres légumes, et on a ordonné de ne pas les porter sur le marché. Les agriculteurs sont innocents. Pourquoi doivent-ils devenir les victimes de l’accident ?
Dans les maisons de réfugiés
se déroule la fin de vie,
les personnes âgées
sont nombreuses à s’être consacrées
à la prospérité du Japon.
繁栄の担い手だった老人の最後の場所がこれら避難所
Les personnes âgées étaient les principaux moteurs du progrès de l’après guerre Japonais. Ils auraient pu passer dans la félicité leurs derniers jours dans des maisons de retraite, mais pour eux, le sort subitement s’est assombri. Ils ont dû se réfugier dans des centres d’accueils et déjà un certain nombre sont morts de froid et sans soins.

Ankaŭ hodiaŭ estis nekutime malvarme kun la temperaturo de malpli ol 10 gradoj en mia domo. En iuj damaĝitaj urboj eĉ neĝis.
Malbonaj novaĝoj :
1. Tri laboristoj laborantaj en la nuklea centralo 3 estis eksponataj al forta radioaktiveco kaj enhospitaliĝis.
2. En kelkaj urboj oni detektis radioaktivecon en akvo pli fortan ol la normo por beboj. La koncernataj urboj disdonas akvon al patrinoj kun bebo.

Progresoj al renormaliĝo :
1. En la urbo Kamaiŝi oni komencis vendi benzinon po 19 litroj kontraŭ 1 900 enoj (19 eŭroj).
2. En iuj urboj gas-servo refunkciis.
3. La ŝoseo inter Tokio kaj Aomori estis malfermita al ĉiuj aŭtomobiloj.

Problemoj :
1. En la urbo Oohunato oni kolektis 500 damaĝitajn aŭtomobilojn al la vaka tereno, sed estas malfacile trovi posedantojn. Sen ilia permeso, la urbo ne rajtas forĵeti tiujn. Ĝi nek povas trovi fabrikojn por malmunti tiujn.
2. La gubernio Mijaĝi enketis al la rifuĝejoj pri orfoj, kiuj perdis siajn gepatrojn. Ĝis nun oni trovis unu.
3. Multaj kompanioj ekster la damaĝitaj regionoj haltis la produktadon pro manko de pecoj produktitaj en tiuj regionoj. En Manilo, Filipinoj, poŝtelefon-fabriko ne funkcias. Povos, ke japanaj aŭtomobilfabrikoj en Usono kaj Kanado haltos la produktadon. Fabriko, kiu produktis 40% de la pecoj nomataj maikom (peco por komputiloj) en la mondo, estas damaĝita, do tio influos la tutan mondon.

Kortuŝaj vortoj :
Fama turisma loko Ĵoodo-ga-hama, bela plaĝo en la gubernio Mijagi, estis damaĝita. La estro de la Centro de turismo diris : “Ni ne povas revenigi la pasintan tempon, sed ni povas paŝi antaŭen paŝon post paŝo”.
Miaj tankaoj (2)
Trovis avino
en detruita ĝarden’
ume-arbeton
plantitan por sia nep’
okaze de la naskiĝ’.
涙する瓦礫の庭に芽吹いてた孫誕生の記念の梅の木
Maljunulino revenis hejmen por serĉi sian nepon malaperintan. Ŝi ne povis trovi lin, sed anstataŭe etan arbon de ume (Foton de ume-floroj mi kroĉis al la raporto de la 20a de marto), kiu staris sendifektita en la ĝardeno plena de rubaĵegoj. Sur la arbeto ŝi trovis 4 ĝermojn. Ŝi karesis ĝin kun larmoj, decidinte varti ĝin kiel sian karan nepon.
Patro ricevis
anstataŭe diplomon
de sia filo
malaperinta maren,
ĉiuj plenaj de larmoj.
大粒の涙流れぬ卒業の子の証書受くその父の目に
Marto estas la monato por kursfina ceremonio. Ĝi devas esti ĝojiga tago por ĉiuj, sed por tiu patro, ne. Li perdis sian 15-jaran filon. Li ĉeestis en la ceremonio kaj ricevis la diplomon de sia filo.
“Ĉasis leporojn,
fiŝkaptis karasojn ni
en nia knabec’”.
Hejmlokoj malaperis,
restas nur en la koro.
「うさぎ追い小鮒を釣った」ふるさとは今やわずかに思い出の中
Post la ceremonio tiuj kursfinintoj iris al la rifuĝejo kaj kantis kanton “Hejmloko” temantan pri kara hejmloko, kie oni ĉasis leporojn kaj kaptis fiŝojn. Nun ĉiuj rifuĝintoj perdis sian karan hejmlokon.
La nudpiedojn
de sia patro kara
certe malvarmajn
kovrinte per lanaĵo,
teron ĵetis studentin’.
寒いだろう父の足に毛布かけ土を掬った女子大学生
Troviĝas tiel multe da mortintoj, ke oni ne povas kremacii sed enterigas mortintojn. Oni adiaŭis siajn karajn familianojn en malvarma vetero.
Terkulturisto,
forĵetante spinacojn,
lace murmuris,
“Kial mi, kiu faris
neniujn malbonaĵojn ?”
「悪いこと何もしてない」ほうれん草捨てる農夫の疲れたつぶやき
Oni detektis pli da radioaktiveco ol la normo el spinaco kaj aliaj legomoj kaj ordonis ne porti ilin sur merkaton. Terkulturistoj estas senkulpaj. Kial ili devas fariĝi viktimoj de la akcidento ?
En rifuĝejoj
pasigas la vivfinon
gemaljunuloj
dediĉintaj sin multe
al japana prospero.
繁栄の担い手だった老人の最後の場所がこれら避難所
Gemaljunuloj estis la ĉefaj motoroj de la postmilita japana progreso. Ili povus feliĉe pasigi siajn lastajn tagojn en maljunulejo, sed ilia sorto subite mallumiĝis. Ili devis translokiĝi al rifuĝejo, kaj jam ne malmultaj mortis pro malvarmo kaj senflegado.

Pour bien détecter
même un petit séisme
à l’avenir
j’ai accroché à mon cordon-cravate
une étoile verte.

わずかなる地震の動き知ろうとて緑星付いたループタイ吊る
Les séismes sont fréquents, Aujourd’hui déjà, ont eu lieu deux séismes relativement importants, je me suis toujours senti tremblant, même sans séisme. Pour savoir si c’est un vrai séisme ou une illusion, j’ai accroché à un cordon-cravate l’étoile verte.

Por bondetekti
eĉ malgrandajn tertremojn
iam venontajn
pendigis ŝnurkravaton
mi kun la verda stelo.

わずかなる地震の動き知ろうとて緑星付いたループタイ吊る
Oftas tertremoj. Jam hodiaŭ okazis du relative grandaj tertremoj. Mi ĉiam sentas min tremanta, eĉ sen tertremo. Por scii, ĉu tio estas vera tertremo aŭ mia iluzio, mi pendigis ŝnurkravaton kun la verda stelo.


Une photo de l’expérience de la bombe à hydrogène à Bikini.
Foto de la eksperimento de hidrogenbombo en Bikini.
Le bateau « Le 5ème dragon heureux » au musée de Tokyo.
La ŝipo “La 5a Feliĉa Drako” en la muzeo en Tokio.

Le 23 Mars 2011
La 23 an de marto 2011
Encore aujourd’hui il faisait froid avec beaucoup de vent. Demain sera plus froid avec une température négative dans le nord du Japon. Ce sera de nouveau une journée dificile pour ceux qui souffrent.

Nouvelles pleines d’espoir d’aujourd’hui :
- 1. Dans la province de Kagoŝima, la province la plus au sud hormis l’archipel d’Okinawa, les cerisiers fleurissent. (sakura).
- 2. Demain, recommencera de fonctionner toute la route de Toohoku. On pourra rouler en auto de Tokyo jusqu’à Aomori, la province la plus au nord de l’ile de Honshu à travers les provinces dévastées.

Mauvaises nouvelles :
- 1. A 16h20 le 3ème réacteur, où le contrôle électrique a été rétabli hier, dégage une fumée noire. La raison est indéterminée.
- 2. Dans le circuit d’adduction d’eau de Tokyo, à 200 km de la centrale on a détecté 210 becquerels (Bq)/heure de l’iode 131, le double de la norme pour les bébés. On suppose que la pluie d’hier, a entrainé dans l’eau, l’iode contenu dans l’air. Immédiatement, dans les magasins, les bouteilles d’eau se font rares. Les mamans avec bébé, et les femmes enceintes sont très inquiètes, ne sachant pas que faire.
Dans quelques villes de la province de Hukushima l’eau n’est plus aux normes, et on y distribue l’eau avec des camions-citernes aux habitants.
- 3. Hier, les autorités nous ont informés que le lait et quelques variétés de légumes, par exemple les épinards et les choux produits dans les provinces de Hukushima, Ibaraki, Toshigi et Gunma (ma province) sont interdits à la vente sur les marchés. Aujourd’hui on déconseille vivement de manger ces légumes, et de boire le lait produit à Hukushima.
Les agriculteurs et les fabricants de produits laitiers sont très choqués pas ces instructions. Certains disent : « J’ai perdu l’envie de travailler. L’état compenserait les pertes. Si non, nous ne pouvons pas vivre ».


Voici la première partie de mes « hajku » (poèmes traditionnels japonais avec 5-7-5-7-7- syllabes), que j’ai composé aujourd’hui :
実現か原発事故で日本の「繁栄」終わる私の予言
Est-ce que se réalisera
ma supposition
que la prospérité
et la grandeur finira
l’accident nucléaire.


Déjà il y a longtemps, je m’attendais à un accident nucléaire au Japon, et souvent je disais à mes étudiants, que s’il devait survenir ce grand accident, la prospérité semblerait disparaître en un instant :
「海水が汚染」のニュースで思い出す1954年ビキニの水爆
Eau polluée !
En 1954
explosait une bombe
à hydrogène à Bikini.
Ma lointaine mémoire.


何万トンマグロを埋めてた光景が蘇りくる「海水汚染」
Revient l’image
de centaine de mille de
thons rejetés
en 1954
à cause de la mer polluée.

En ce temps là, chaque jour on nous informait au sujet de la pluie radioactive.
Tous les thons étaient enterrés et les Japonais ont cessé de manger des poissons. _ Les poissonniers ont fait faillite ou ont fermés. L’atoll de Bikini était devenu un endroit symbolique pour l’époque atomique, et même aujourd’hui, un insulaire ne peut revenir dans son ile Bikini.
Un matelot est mort, et encore de nombreux souffrent (ne souffrent plus) de la radioactivité. Son bateau « Le 5ème dragon heureux » est exposé à Tokyo.
一晩を粗末な宿でくつろいでまた原発に戻る人たち
Dans une pauvre demeure
s’étant reposé seulement la nuit
à la centrale
reviennent les ouvriers
pour une dangereuse réparation


Les ouvriers ne se sauvent pas, malgré le travail dangereux à la centrale. Ayant vaincu leur crainte, ils travaillent sans relâche.
「日本の救世主たれ」消防の妻のメールに隠された愛
Envoie un message
épouse en cachant ton amour
à son époux
“Sois un sauveur japonais !”
laborieusement dans le danger


Cette épouse a certainement pleuré en se cachant après l’envoi de ce message. Ces pompiers ont une forte détermination dans leur cœur pour se battre contre tous ces dangers, mais ces dangers là sont très spéciaux. L’un a avoué : “Habituellement nous travaillons dans le chaos, dans le feu et le vacarme, mais sur le terrain de la centrale c’était dans l’obscurité complète et le calme, et nous devions nous battre contre la radioactivité invisible, c’est pouquoi nous avions une grande peur. Mais notre devoir est de travailler pour le Japon, et maintenant nous sommes fiers, d’avoir accompli ce devoir”.
ないないない、少し少し、来る来る来る、物だけでない、光と希望
Rien excepté la vie,
un petit peu, petitement,
maintenant vient, vient
pas seulement les besoins vitaux
encore la lumière, l’espoir.


髭面が3つ浮かんだお湯の上日本人にはこれで希望が
Sur l’eau chaude
trois visages barbus
dans la grande baignoire
Venaient de la souffrance
finalement l’espoir est chaud.

Les Japonais aiment beaucoup se baigner ensemble dans l’eau chaude. Après une semaine, après 10 jours ils ont réussi à construire un endroit où se baigner dans un refuge, et ils peuvent se laver. J’ai vu à la télévision trois hommes avec une barbe se baigner ensemble. Moi aussi, tout comme eux, j’étais joyeux. Certes, ils avaient du courage, et moi sérénité.

Ankaŭ hodiaŭ estis tre vente kaj malvarme. Morgaŭ estos pli malvarme kun minus-temperaturo en la norda parto de Japanio. Denove estos pli malcacila tago por la suferantoj.

Hodiaŭaj esperplenaj novaĵoj.
- 1. En la gubernio Kagoŝima, la plej suda gubernio krom la insularo Okinavo, ekfloris sakuroj.
- 2. Morgaŭ ekfunkcios la tuta ŝoseo de Toohoku. Oni povos veturi per aŭtomobilo de Tokio ĝis Aomori, la plej norda gubernio en la insulo Honŝuu tra la damaĝitaj gubernioj.

Malbonaj novaĵoj.
- 1. Je 16:20 elvenis nigra fumo el la 3a reaktoro, en kies kontrolejo ekfunkciis elektro hieraŭ. La kaŭzo ne estas klara.
- 2. En akvo en akvofarejo en Tokio 200 kilometrojn fore de la centralo oni detektis 210 bekerelojn (Bq) /hore da jodo 131, duoble pli multe ol la normo por bebo. Oni supozas, ke pro la hieraŭa pluvo la jodo en la aero falis en akvon. Boteloj da akvo en vendejoj tuj elĉerpiĝis. Patrinoj kun beboj kaj gravedaj virinoj estas tre maltrankvilaj, ne bone sciante, kion fari.
En la gubernio Hukuŝima en kelkaj urboj akvo pli malpuriĝis ol la normo, do oni distribuas akvon per akvokamionoj al la loĝantoj.
- 3. Hieraŭ la registaro instrukciis, ke lakto kaj kelkaj specoj de legomoj, ekzemple spinaco kaj brasiko, produktitaj en la gubernioj Hukuŝima, Ibaraki, Toĉigi kaj Gunma (mia gubernio) ne estu portataj sur merkatojn. Hodiaŭ ĝi pli forte instrukciis, ke oni ne manĝu tiujn legomojn kaj ne trinku lakton produktitajn en Hukuŝima.
Terkulturistoj kaj laktofabrikistoj estas tre ŝokitaj pro tiuj instrukcioj. Iu diris : “Mi perdis energion plu labori. La registaro tuj kompensu la perdon. Se ne, ni ne povas vivi”.

Jen estas la unua parto de miaj tankaoj (tradiciaj japanaj versaĵoj kun 5-7-5-7-7-silaboj), kiujn mi versis hodiaŭ.
実現か原発事故で日本の「繁栄」終わる私の予言
Ĉu realiĝos
mia antaŭsupozo,
ke la prosperon
finigos la akcident’
nuklea kaj grandega ?


Jam de longe mi antaŭvidis nukleajn akcidentojn en Japanio, kaj ofte diris al miaj studentoj, ke se okazus tia granda akcidento, japana ŝajna prospero momente malaperus.
「海水が汚染」のニュースで思い出す1954年ビキニの水爆
Malpura marakvo !
En 1954
eksplodis bombo
hidrogena en Bikini.
Mia fora memoro.


何万トンマグロを埋めてた光景が蘇りくる「海水汚染」
Revenas bildo
de centoj da miloj da
tinusoj forĵetitaj
en 1954
pro malpurigita mar’.

Tiutempe ĉiun tagon oni informis nin pri la radioaktiva pluvo. Ĉiuj tinusoj estis enterigitaj kaj japanoj ĉesis manĝi fiŝojn.
Fiŝvendejoj bankrotis aŭ fermiĝis.
La atolo Bikini fariĝis simbola loko por la atom-epoko, kaj eĉ nun la insulanoj ne povas reveni al sia hejminsulo Bikini.
Unu ŝipano mortis kaj multaj ankoraŭ suferas (ne suferis) pro radioaktiveco. Lia ŝipo “La Kvina Feliĉa Drako” nun estas montrita en Tokio.
一晩を粗末な宿でくつろいでまた原発に戻る人たち
En povra loĝej’
nur nokton ripozinte,
al la centralo
revenas laboristoj
por danĝera riparad’.


Laboristoj en la centralo ne forkuris malgraŭ la danĝera laboro. Venkinte timon, ili daŭre laboras.
「日本の救世主たれ」消防の妻のメールに隠された愛
Sendis mesaĝon
“Estu japana savant’ !”
al sia edzo
laboronta en danĝer’
edzino kun kaŝamo.


Certe tiu edzino ploris kaŝe post la sendo de tiu mesaĝo. Tiuj fajrobrigadanoj havas fortan decidon en sia koro por batali kontraŭ ĉiaj danĝeroj, sed ĉi-foja laboro estis tre speciala. Iu konfesis : “Kutime ni laboras en la kaoso en fajro kaj bruego, sed en la tereno de la centralo estis tute mallume kaj kviete kaj ni devis batali kontraŭ nevidebla radioaktiveco, tial ni havis grandan timon, sed nia devo estas labori por Japanio, kaj nun ni estas fieraj, plenuminte tiun devon”.
ないないない、少し少し、来る来る来る、物だけでない、光と希望
Nenio krom vivo,
iomete, iome,
nun venas, venas
ne nur vivnecesaĵoj,
ankaŭ lumo, espero.


髭面が3つ浮かんだお湯の上日本人にはこれで希望が
Sur varma akvo
tri vizaĝoj kun barbo
en la bankuvo.
Al suferantoj venis
fine espero varma.


Japanoj tre ŝatas kune bani sin en varma akvo. Post unu semajno, post 10 tagoj oni sukcesis konstrui provizorajn banejojn en rifuĝejoj, kaj ili povas purigi sin.
En televido mi vidis tri virojn kune bani sin kun vizaĝo kun barbo. Ne nur ili estis ĝojaj, sed ankaŭ mi. Ili certe havis kuraĝon, kaj mi trankvilon.


Le 22 Mars
La 22 an de marto
Il a fait très froid aujourd’hui et il bruine. A la maison, je peux vivre très normalement et librement. Mais dans les refuges, dans les villes et villages endommagés, les réfugiés vivent dans de très mauvaises conditions. Nombreux sont ceux qui n’ont rien à faire, qu’à rester couché dans les écoles, supporter le froid enveloppé de couvertures et attendre la distribution de nourriture.
Cependant, la situation, s’améliore petit à petit. Aujourd’hui, je parlerai principalement de faits plein d’espoir.
1 La route Toohoku, qui relie la région de Toohoku avec Tokyo, est de nouveau ouverte aux camions. Pour cela, le transport des marchandises à destination des réfugiés est facilité.
2 Le Shinkansen (train rapide) entre Tokyo et Aomori fonctionne à nouveau partiellement. Ainsi le transport de carburant et d’autres nécessités en direction des départements sinistrés est opérationnel.
3 Dans la partie occidentale du Japon on a commencé à augmenter la production de pansements, de pain, de nouilles, de batteries, de bougies…, en produisant 24 heures sur 24.
4 Dans certains refuges des volontaires préparent les bains. Depuis le séisme, certains réfugiés ne se sont jamais baignés, ils étaient donc très heureux. Les bains en eau chaude sont très appréciés des japonais. Ils ont davantage de courage pour le lendemain.
5 La maison des enfants a de nouveau ouvert ses portes dans la ville de Oohunato et les enfants sont heureux d’y retourner. Dans un refuge, on a mis à la disposition des enfants, une chambre, pour qu’ils puissent jouer librement. Cette catastrophe fut aussi un grand choc et une profonde blessure dans le cœur des enfants ; Il est donc très important de les consoler.
6 La poste de la ville de Ishinomaki fonctionne à nouveau. De nombreuses personnes sinistrées sont venues toutefois pour retirer de l’argent de leur compte. Elles ne peuvent retirer que 200 000 yens (2 000 €), même si elles ont perdu leurs documents.
7 Dans une ville du département de Shiba, quelques personnes, qui ont leur propre puits chez eux, l’ont mis à la disposition du public. Dans de nombreuses villes aussi le service de l’eau est défectueux, donc les gens sont très reconnaissants pour leur générosité. L’un des propriétaires de puits a dit : “C’est un fait qui n’est pas digne d’éloge. Durant la crise, c’est un devoir de s’entraider”. Nous avons, en Japonais, l’expression “otagai-sama”, qui veut dire que le malheur un jour concernera n’importe qui, donc dans cette situation, nous devons nous aider réciproquement.
8 Dans quelques écoles on organise une cérémonie de fin de cours. C’est à la fois joyeux et triste, car des élèves ont disparu. Dans une école le père en larmes d’un enfant disparu, a été honoré par un diplôme à la place de son fils.

Maintenant, quelques bonnes et mauvaises nouvelles :
Hier pendant la nuit et très tôt ce matin, une fumée blanche s’est échappée de la deuxième centrale nucléaire, et une fumée grise de la troisième. Cette fumée avait cessé aujourd’hui. On a réussi à alimenter en électricité toutes les centrales. Mais avant de remettre en route, on doit contrôler tous les appareils. Pour pomper l’eau dans les centrales, on utilisera des camions spéciaux conçus pour injecter le béton jusqu’en haut des tours en construction. De cette manière, on pourra envoyer trois fois plus d’eau dans la centrale.
Voici les mauvaises nouvelles :
1 Les agriculteurs de trois départements, qui cultivent des épinards, doivent jeter leur production polluée par la radioactivité. Ils sont désolés et disent leur désolation de jeter les épinards qu’ils ont cultivé avec soin.
2 Dans l’eau de mer, on a détecté une radioactivité très importante. Près des centrales, on a trouvé 126 fois plus d’iode 131 que la norme. A 8 km des centrales, 80 fois plus, et à 16 km 16 fois plus. Les pêcheurs des départements voisins sont traumatisés par cette nouvelle. Je me rappelle de l’expérimentation américaine de la bombe à hydrogène, le 1er mars 1954 dans l’atoll de Bikini dans le Pacifique. A ce moment là, plus de 1 000 bateaux de pêcheurs japonais ont été couverts de cendre radioactives. Des montagnes de thons ont été enterrées et les japonais ont arrêté de manger du poisson. Une situation analogue, bien que moins conséquente, va se produire.
En Nouvelle Zélande le 27 janvier , il y a eu un grand séisme et 28 japonais sont morts. Selon les informations d’aujourd’hui, on a constaté la mort de 22 personnes, mais 6 sont encore portées disparues. Les japonais sont victimes de tremblements de terre chez eux, mais aussi à l’étranger.
Après cette catastrophe, quelqu’un m’a envoyé ce message : “La nature a donné aux Japonais qu’un peu de sa richesse. Elle vous a seulement donné toutes les menaces : séisme, tsunamis, typhons, et explosions volcaniques. Heureusement, en ce moment, vous n’avez pas de typhons”.
Il a vraiment raison. Le Japon est un pays pauvre avec de nombreuses souffrances provoquées par la nature, et peu de richesses souterraines. Pour cela, les Japonais devaient travailler avec zèle.
Cependant, nous avions commencé d’oublier cela et vivions trop luxueusement, en consommant les richesses du Monde. C’est maintenant le temps de créer une nouvelle manière de vivre, une nouvelle philosophie.
Les Hommes peuvent vivre, tant qu’ils ont de l’espoir. Donc vivons en espérant que demain sera meilleur qu’aujourd’hui.

Hodiaŭ estis tre malvarme kaj pluvetis. Hejme mi povas vivi tre normale kaj libere, sed en rifuĝejoj en la damaĝitaj urboj kaj vilaĝoj, homoj vivas en tre malbonaj kondiĉoj. Multaj havas nenion por fari krom kuŝi en lernejoj, elteni malvarmon en kovriloj kaj atendi la distribuon de manĝaĵoj.
Tamen la situacio iom post iom boniĝis. Hodiaŭ, unue mi raportas pri esperplenaj aferoj.
1. La ŝoseo Toohoku, kiu ligas la regionon Toohoku kun Tokio, ekfunkciis por kamionoj. Pro tio transporto de la varoj al rifuĝejoj pli faciliĝas.
2. La rapidtrajnlinio “Ŝinkansen” inter Tokio kaj Aomori parte ekfunkciis. Pro tio oni povas transporti benzinon kaj aliajn varojn al la damaĝitaj gubernioj.
3. En la okcidenta parto de Japanio oni komencis plimultigi la produkton de vindaĵoj, pano, nudelo, baterioj, kandeloj, funkciigante la fabrikojn tagnokte.
4. En iuj rifuĝejoj helpantoj preparis bankuvojn. Ekde la tertremo rifuĝintoj neniam banis sin, do ili estis tre ĝojaj. Al japanoj baniĝo en varma akvo donas grandan ĝojon kaj kontenton. Ili havis pli da kuraĝo por morgaŭ.
5. Infanejo en la urbo Oohunato refunkciis kaj infanoj ĝoje vizitis ĝin. En iu rifuĝejo oni disponigis al infanoj ĉambron, por ke ili povu ludi libere. Tiu katastrofo donis grandajn ŝokon kaj vundon ankaŭ al la koro de infanoj, do estas grave konsoli ilin.
6. La poŝtoficejo en la urbo Iŝinomaki refunkciis. Multaj rifuĝintoj venis, tamen ve ! por maldeponi monon el sia konto. Ili povas maldeponi maksimume 200000 enojn (2000 eŭrojn), eĉ se ili perdis kajeron. _ 7. En iu urbo en la gubernio Ĉiba, kelkaj homoj, kiuj havas sian propran puton hejme, disponigis ĝin al la publiko. Ankoraŭ en multaj urboj akvo-servo ne funkcias, do multaj dankas ilin pro ilia bonkoro. Unu el la puto-posedantoj diris : “Tio estas tute ne laŭdinda faro. En la krizo oni devas helpi unuj la aliajn”. Ni havas esprimon “otagai-sama”, kiu signifas, ke malfeliĉo iam ajn vizitos iujn ajn, do en tiu okazo ni devas helpi reciproke.
8. En kelkaj lernejoj oni okazigis kursfinan ceremonion. Tio estas kaj ĝojiga kaj malĝojiga, ĉar troviĝis malaperintaj lernantoj. En iu lernejo patro de la malaperinta filo anstataŭe ricevis diplomon kun larmoj.

Jen estas kaj bonaj kaj malbonaj novaĵoj.
Hieraŭ nokte kaj hodiaŭ frumatene aperis blanka fumo el la 2a nuklea centralo kaj griza fumo el la 3a. Tiuj fumadoj ĉesis hodiaŭ. Oni sukcesis enkonduki elektron al ĉiuj centraloj, sed antaŭ ol funkciigi elektron, oni devas kontroli la aparatojn. Por enpumpi akvon en la centralojn, oni uzos specialajn kamionojn desegnitajn por enverŝi betonon en altajn konstruataĵojn. Per tiu maniero oni povos konduki 3-oble pli multe da akvo en la centralojn.

Jen estas malbonaj novaĵoj.
1. Terkulturistoj en tri gubernioj, kiuj kultivas spinacon, devas forĵeti radioaktivece malpurigitajn produktaĵojn. Ili ĉagreniĝas, dirante, ke estas dolorige al ili forĵeti spinacon, kiun ili kultivis kun amo.
2. En la marakvo oni detektis tre densan radioaktivecon. Apud la centraloj oni detektis 126-oble pli densan jodon 131 ol la normo, 8 kilometrojn fore 80-oble kaj 16 kilometrojn fore 16-oble. Fiŝkaptistoj en la najbaraj gubernioj estas ŝokitaj pro tiu novaĵo. Mi rememoras la usonan eksperimenton de hidrogenbombo la 1an de marto 1954 en la atolo Bikini en la Pacifika Oceano. Tiutempe pli ol mil japanaj fiŝkaptaj ŝipoj estis kovritaj per nuklea cindro. Montoj da tinusoj estis enterigitaj kaj japanoj ĉesis manĝi fiŝojn. La simila afero, kvankam malgrandskale, okazos.
En Novzelando la 27an de januaro okazis granda tertremo kaj 28 japanoj mortis. Laŭ la hodiaŭa novaĵo, oni konstatis la morton de 22 homoj, sed 6 ankoraŭ estas malaperintaj. Japanoj suferas pro tertremoj ne nur enlande sed ankaŭ eksterlande.
Post ĉi-foja katastrofo iu sendis jenan mesaĝon al mi : “La naturo tiom malmulte de sia riĉeco donis al japanoj. Naturo nur donis al vi ĉiujn minacojn : tertremoj, cunamoj, tajfunoj kaj eksplodoj de vulkanoj. Nur tiun ĉi momenton vi ne suferas pro tajfunoj”.
Vere li estas prava. Japanio estas malriĉa lando kun multaj naturaj suferoj kaj malmultaj riĉfontoj. Pro tio japanoj devis labori diligentege.
Tamen ni komencis forgesi tion kaj vivis tro lukse, konsumante riĉaĵojn el la mondo. Nun estas tempo por ni krei novan vivmanieron, novan filozofion.
Homoj povas vivi, kiam ili havas esperon. Do ni vivu, esperante, ke morgaŭ estos pli bone, ol hodiaŭ.


Le 21 Mars
La 21 an de marto
Aujourd’hui est le jour où les Japonais se rendent sur les tombes familiales. Cependant, le temps est pluvieux, et on craint la radioactivité de la pluie, alors peu de personnes iront au cimetière.
À la télévision on a vu une image d’une ville endommagée, dans laquelle des personnes prient devant la tombe, en parlant de la situation de leurs parents.
Par le printemps pluvieux, des dilettantes amateurs de kabuki (théâtre dramatique traditionnel) aiment se promener sans ombrelle, mais, est-ce-que ces dilettantes cette année vont le faire ?
Nouvelle demande à l’époque nucléaire :
Est-ce-que les dilettantes
Peuvent se promener en faisant les farauds
Par la pluie printanière ?
C’est un choix difficile
À l’époque nucléaire.
春雨に濡れていけるか風流人昔になかったつらい選択
Voici un message d’une espérantiste de la ville de Sendai :
Dans mon quartier la plupart des habitants sont des personnes âgées et malades ; des douleurs aux genoux ou aux hanches. Pour faire ses courses, nous devons faire la queue pendant longtemps. Nous devons transporter les bouteilles d’eau de l’endroit de la livraison, jusqu’à chez soi. Moi aussi je suis âgée, mais un peu plus jeune qu’elles, ce qui fait que maintenant je les aide.
En ce moment, il nous manque de nombreuses choses, principalement du gaz, de l’essence et de l’eau. Cependant, petit à petit, nous nous habituons à cette pénurie. Grâce à cette vie, j’ai commencé de nouvelles relations avec mes voisins, en nous aidant les uns et les autres. Les habitants se retrouvent plus cordialement qu’avant, pour la vie en commun. Exemple : mon voisin m’a donné de la farine, ce qui fait que maintenant je cuis le pain et je lui en donne la moitié.
On n’a pas encore retrouvé les parents d’un autre de mes voisins dans la mer de Rikuzentakada. Ce voisin est né et a grandi en bord de mer, et il m’a donc parlé de son expérience du grand tsunami du Chili qui a touché la ville en 1960. Cette fois ci, il a été beaucoup plus grand. Il ne peut pas encore retourner à la ville par manque de carburant pour sa voiture.
Selon un message provenant de Belgique, on commence à dire que les réacteurs nucléaires sont sous contrôle, mais ce n’est pas du tout vrai. Quand on n’utilise pas le carburant nucléaire, on l’entrepose dans de l’eau pour le refroidir. Mais maintenant l’alimentation en eau de refroidissement est arrêté car le système électrique est endommagé.
À cause de cela, on pompe continuellement de l’eau des piscines, dans les réacteurs. C’est une solution provisoire qui n’est efficace que durant un peu de temps. Pour solutionner le problème, on doit refaire fonctionner les installations électriques. On pourra alors fournir de l’eau de manière constante aux réacteurs et aux cuves d’entreposage. Pour cela on a fait de nombreuses tentatives mais on n’a pas encore réussi, car de nombreux appareils ont été détruits par le tsunami, et par l’utilisation provisoire de l’eau de mer. De ce fait les autorités ne sont pas optimistes à cause d’éventuels problèmes à envisager.

Faits mentionnés aujourd’hui :
1. On va utiliser des chars pour balayer le terrain plein de détritus radioactifs des centrales nucléaires. Ces chars sont protégés contre la radioactivité. C’est la première fois que l’on utilise les chars à quelque chose d’utile.
2. L’un des pompiers, de la brigade chargée de pomper l’eau du réacteur nucléaire, a avoué lors d’un interview, que lorsqu’il a envoyé un courriel à sa femme au sujet de sa mission dangereuse, sa femme lui a répondu en une phrase : "Sois le sauveur du Japon !"
3. Dans quelques départements, y compris dans le mien, on trouve certaines sortes de légumes, comme l’épinard, pollués par une quantité de radioactivité très supérieure à la norme. Les autorités ont interdit ces produits à la vente sur les marchés.
4. Le gouvernement va préparer 1 000 billiards de yens pour dédommager les dégâts des centrales nucléaires. La compagnie électrique Tokio est le principal responsable, mais face à l’étendue de l’accident, le gouvernement doit répartir les compensations. À mon avis, la compagnie fera faillite ou devra fermer, en prenant à sa charge la responsabilité de ce grave accident.
Aujourd’hui j’ai eu la visite d’un jeune Malaisien, qui a étudié l’Espéranto dans ma ville et qui, maintenant travaille dans l’état de Kanagawa. Malgré la pollution au Japon, il ne retourne chez lui. Après le repas du soir, je l’ai régalé d’un concert avec des instruments de musique inhabituels que j’ai rapporté de divers pays. Pendant les jours passés nous avons vécu tristement, mais aujourd’hui j’ai passé une soirée très joyeuse.

Hodiaŭ estas la tago por japanoj viziti sian familian tombon, tamen estas pluve kaj oni timas radioaktivecon en la pluvo, tial malmultaj homoj iros al la tombejo.
En televido aperis bildo en la damaĝita urbo, en kiu homoj preĝas antaŭ la tombo, raportante pri la situacio de siaj familianoj.
En la printempa pluveto diletantoj en kabuko (japana tradicia dramo) ŝatas promeni sen ombrelo, sed ĉu tion nunaj diletantoj povas fari ? Nova demando en la nuklea epoko.
Ĉu diletantoj
Povas dande promeni
En printempa pluv’ ?
Malfacila elekto
En la nuklea epok’.
春雨に濡れていけるか風流人昔になかったつらい選択
Jen mesaĝo de esperantistino en la urbo Sendaji :
En mia kvartalo plejparto de la loĝantoj estas maljunuloj, kiuj havas malsanon, doloron ĉe la genuoj aŭ ĉe la kokso. Por aĉetado ni devas viciĝi longan tempon. Ni devas kunporti botelojn da akvo hejmen de la loko, kie oni liveras ĝin. Ankaŭ mi estas maljuna, sed pli juna ol ili, tial mi nun fariĝis helpanto al ili.
Nuntempe al ni mankas multaj aĵoj, precipe gaso, benzino kaj akvo. Tamen iom post iom ni kutimiĝis al mankoplena vivo. Dank’ al tia vivo, mi ekkonstruis novan rilaton kun la najbaroj, helpante unu la aliajn. Loĝantoj kore pli kuniĝis ol antaŭe por kunvivi.
Ekzemple, mia najbaro donis al mi farunon, do nun mi bakas panon, poste redonos la duonon al ŝi.
Parencoj de mia alia najbaro ankoraŭ ne estas trovitaj el la maro de la urbo Rikuzentakada. Tiu najbaro naskiĝis kaj kreskis ĉe la marbordo, do li parolis al mi pri sia sperto pri la granda Cunamo de Ĉilio, kiu atakis la urbon en 1960. La ĉi-foja estis multe pli granda ol ĝi. Li ankoraŭ ne povas viziti la urbon pro manko de benzino por sia aŭtomobilo.

Laŭ iu mesaĝo el Belgio, oni komencis raporti, ke la nukleaj reaktoroj nun estas sub kontrolo, sed tio estas tute ne prava.
Kiam oni ne uzas nukleajn bastonojn, oni konservas tiujn en akvo por malvarmigi tiujn, sed nun konstanta akvoliverado haltis pro la damaĝo al la elektra sistemo.
Pro tio nun oni daŭre elpumpas akvon al tiu akvujoj en la reaktoroj, sed tio estas provizora rimedo kaj nur dum iom da tempo efikas. Por solvi la problemon, oni devas refunkciigi elektran sistemon, tiel ke oni povu liveri akvon. Konstante al la reaktoroj kaj al la konservejo. Por tio oni strebas multe sed ankoraŭ ne sukcesis, ĉar multaj aparatoj difektitaj de la cunamo kaj de elpumpita sala estas akvo. Tial la registaro ne estas optimisma pro eventualaj maloportunaj okazoj.

Menciindaj aferoj hodiaŭ :
1. Oni uzos tankojn por balai la terenon de la nukleaj centraloj plena de radioaktivaj detruitaĵoj. Tiuj tankoj havas kontraŭradioaktivan povon. Unuan fojon oni uzas tankojn por praktika utilo.
2. Unu el la fajrobrigadanoj, kiuj okupiĝis pri la elpumpado al la nuklea reaktoro, konfesis en la intervjuo, ke kiam li sendis retmesaĝon al sia edzino pri sia ordonita, danĝera devo, lia edzino unufraze respondis : “Vi fariĝu savanto de Japanio”.
3. Kelkajn specoj de legomo kiel spinaco en kelkaj gubernioj inkluzive de mia gubernio oni trovis malpurigitaj per pli multa kvanto de radioaktiveco ol la normo. La registaro malpermesis la guberniojn porti tiujn sur merkato.
4. La registaro preparos 1000 biliardojn da enoj por la kompenso al la damaĝoj kaŭzitaj de la nukleaj centraloj. La elektra kompanio Tokio havas ĉefan respondecon pri tio, sed en la grandskala akcidento ankaŭ la registaro devas dividi la kompenson. Mi opinias, ke la kompanio bankrotos aŭ devos bankroti, preninte sur sin la respondecon de tiu grava akcidento.
Hodiaŭ vizitis nin juna malajziano, kiu lernis Esperanton en mia urbo kaj nun laboras en la gubernio Kanagaŭa. Malgraŭ malpurigita Japanio, li ne revenas hejmen. Post la vespermanĝo mi regalis lin per nekutimaj muzikiloj, kiujn mi kolektis en diversaj landoj. Dum la pasintaj tagoj ni vivis malĝoje, sed hodiaŭ mi havis tre gajan vesperon.


Fleurs de ’’Jasu’’ (prunier)

Jasu Floroj

Le 20 mars 2011
La 20 an de marto 2011
Aujourd’hui a eu lieu une rencontre des responsables de l’Institut Espéranto du Japon à Tokyo et pendant la journée j’étais assis au bureau, donc je n’ai pas beaucoup d’informations à raconter.
Les transports ferroviaires de ma ville ne fonctionnaient pas, donc tôt ce matin, je suis allé dans une plus grande ville, en vélo durant 30 minutes. Pendant le trajet j’ai vu de nombreuses autos en files d’attente, pour faire le plein d’essence. Sur l’enseigne de la station d’essence était écrit « Épuisé » pour l’essence et le pétrole.
Le service des trains de Tokyo était correct, sauf un point : un retard de 4 mn. Ce retard n’est certes pas grave pour les passagers, mais le conducteur répétait ses excuses à chaque station.
La société japonaise est ainsi, et même dans cette société exigeante s’est produit un accident nucléaire.

Aujourd’hui je vais vous parler du courriel d’une espérantiste habitant à Tagaĵoo, ville sinistrée par le tsunami. « Chaque jour, je fais la queue devant le magasin pour acheter une petite quantité de marchandise. Aujourd’hui, j’ai pu acheter à un magasin qui vient de rouvrir, plus que ce que j’avais prévu. Mon mari, syndic des habitants de notre immeuble, s’évertue à faire remettre en état les branchements d’électricité et d’eau.
Notre bâtiment est construit sur une forte base d’une colline, il est donc peu endommagé. Dans notre ville Tagaĵoo coule une rivière, et il y a une grande différence en ce qui concerne les dommages, entre les deux rives. Nous sommes sur la rive non endommagée et habitons sur une colline, ce qui fait que pendant la nuit, je vois le district non éclairé détruit par le tsunami, et j’ai un sentiment de culpabilité. Ma fille, qui travaille dans le bureau d’aide aux chinois en formation, est très occupée. Elle doit s’occuper de ceux qui veulent retourner chez eux, selon les recommandations du gouvernement chinois, et aider les personnes isolées près de la montagne Kurikoma.
Elle a du chagrin à cause de la mort de son amie victime du tsunami. De plus, la mère de cette amie a disparu. La famille demande que l’on n’incinère pas son amie jusqu’à ce que sa mère soit retrouvée, mais il y a tellement de personnes mortes, que l’on n’acceptera pas cette demande. Ce qui chagrine encore plus ma fille.
Le premier courriel à ma fille était celui de Monsieur Senecal de France. Il lui a demandé ce qu’il en était des espérantistes de la région de Mijagi, mais à cause de son travail et des difficultés de communication le contact a été interrompu.

Quand je suis revenu chez moi, je voyais la belle pleine lune. Est ce qu’elle voit ceux qui souffrent ? Est-ce qu’ils voient cette belle lune ? Malgré la grande catastrophe, le printemps pas à pas arrive, avec de belles fleurs de pruniers. Bientôt viendra la nouvelle de l’éclosion des fleurs de sakura (cerisiers du Japon) dans l’ile du sud.

Hodiau okazis estrara kunsido de Japana Esperanto-Instituto en Tokio kaj dum la tago mi sidis en la oficejo, do mi ne havas multajn informojn pro rakonti.

La trajnservo ĉe mia urbo ne funkciis, do frumatene mi iris al pli granda urbo, biciklante 30 minutojn. Dume mi vidis multajn aŭtomobilojn viciĝi por benzino. Sur la ŝildo de la benzinstacio estis skribita “Elĉerpita” por benzino kaj petrolo.
La trajnservo al Tokio estis tre bonorda krom unu afero : 4 minutoj da malfruiĝo. Certe tiu malfruiĝo tute ne estas grava por ĉiuj pasaĝeroj, sed la konduktoro ripetis pardonpeton ĉe ĉiu stacio.
La japana socio estas tia, kaj eĉ en tia preciza socio okazis nuklea akcidento.

Hodiaŭ mi prezentos al vi retmesaĝon de esperantistino loĝanta en la urbo Tagaĵoo damaĝita de la cunamo. Ĉiun tagon mi viciĝas antaŭ la vendejoj por aĉeti magran kvanton da varoj. Hodiaŭ mi povis aĉeti ĉe la ĵus refunkciinta vendejo pli multe ol mi antaŭsupozis. Mia edzo, prezidanto de la mastrumada organizo de nia apartamentaro, strebas por refunkciigi servojn de elektro kaj akvo.
Nia apartamentaro staras sur la forta bazo en la monteto, do preskaŭ ne vundiĝis. En nia urbo Tagaĵoo fluas rivero kaj estas granda diferenco pri la damaĝo inter la du flankoj de tiu rivero. Ni apartenas al la nedamaĝita flanko kaj loĝas sur la monteto, do nokte mi vidas la malluman distrikton detruitan de la cunamo, kaj mi havas eĉ peksenton. Mia filino, kiu laboras en la oficejo por helpi ĉinajn trejnatojn, estas tre okupita. Ŝi devas zorgi pri tiuj, kiuj volas reveni hejmen laŭ la admono de la ĉina registaro, kaj helpi izolioajn en la trejnejo apud la monto Kurikoma.
Ŝi ĉagreniĝas pro la morto de sia amikino en la cunamo. Krome la patrino de tiu amikino malaperis. La familianoj petas, ke oni ne kremaciu ŝian amikinon ĝis la patrino estos retrovita, sed tiel multe da homoj mortis, ke oni ne akceptos tiun peton. Tio pli ĉagrenas mian filinon.
La unua mesaĝo al mia filino estis de s-ro Senecal en Francio. Li demandis ŝin pri la situacio de esperantistoj en la gubernio Mijagi, sed pro ŝia okupiteco kaj malboniĝo de komunikada situacio la kontakto interrompiĝis.

Kiam mi revenis hejmen, vidiĝis la bela plena luno. Ĉu ĝi vidas la suferantojn ? Ĉu ili vidas tiun belan lunon ? Malgraŭ la granda katastrofo, printempo paŝon post paŝo maturiĝas kun belaj floroj de umeo. Baldaŭ venos novaĵo pri ekfloro de sakuro en la suda insulo.


La vie antérieure
Loin dans ma mémoire
Est devenue semblable
à une magnifique utopie
très loin dans la montagne

Vivo antaŭa
fore en mia memor’
fariĝis kvazaŭ
Utopio belega
en forega montaro

Le 19 mars 2011
La 19 an de marto 2011
Nous avons la force de vaincre les difficultés. Nous avons la force de changer les malheurs en bonheur, ainsi dans notre cœur toujours sourd l’espoir.
Aujourd’hui j’avais un peu de temps libre, donc j’ai écris deux lettres, une à une espérantiste de la région de Iwate pour l’encourager, et une autre, à mon ancienne étudiante pour la féliciter à l’occasion de son mariage. J’ai écrit ces lettres de manière traditionnelle au pinceau et à l’encre ; j’ai profité de cette occasion pour calligraphier des mots d’encouragement. J’ai envoyé cela par internet à quelques espérantistes de la région de Toohoku.
Tout de suite après une réponse est arrivée, un courriel disant qu’elle a déménagé chez sa belle-sœur dans ma région de Gunma. Elle habitait dans la région de Fukushima, la région voisine de la mienne, mais pas trop près de la centrale nucléaire. Elle a voyagé en voiture, pendant 6 heures, avec son mari et ses deux chats. Quand elle est venue dans ma région, où il n’y a pas du tout de neige, elle s’est sentie très tranquille. J’ai été surpris de ce message, sachant que les habitants de la région de Fukushima, même s’ils n’habitent pas à proximité de la centrale, sont terrorisés par la radioactivité.
L’administration de la petite ville de Hutaba, qui se situe dans un rayon de 20 km de la centrale, a déménagé avec ses 1 100 habitants dans la région de Saitama. Déjà 5 800 habitent à l’extérieur de la zone. La devise de cette ville est : « Par l’énergie atomique la ville de Hutaba peut espérer un avenir brillant ». Les citadins déménagés, sont installés dans les couloirs du centre sportif de Saitama. Toutefois cette vie est trop dangereuse pour des personnes âgées.

_Concernant l’intervention aux réacteurs nucléaires : Les pompiers de Tokyo ont pompés 60 tonnes d’eau dans la 3ème centrale ce matin. Cet après midi ils feront pareil pendant 7 heures. Le corps de défense fera de même à la 4ème centrale. Pour ces besognes, la température de surface est autour de 100 degrés, on constate que cette opération a stabilisé la centrale.

Sur le terrain de la centrale, on répare le système électrique, pour refaire fonctionner le système de refroidissement de la centrale. Pour cela on a augmenté la limite de la quantité de radioactivité permise pour ces ouvriers de 100 à 150 mili-Sievert pour qu’ils puissent travailler plus longtemps.
A 18h56 a eu lieu un grand tremblement de terre (magnitude 6,1). Ma maison a été tellement secouée, que je me suis déplacé dans un endroit plus sûr. Trois poupées sont tombées. Je loge dans cette maison depuis 40 ans et, avant le grand tremblement de terre, jamais il n’est tombé quelque chose des étagères.
A ce jour, estimation des dommages :
- 7 320 morts,
- 11 370 disparus,
- 1 353 routes coupées,
- 48 ponts démolis,
- 1 digue rompue,
- 4 voies ferrées rompues,
- 120 éboulements

Service des eaux interrompues pour 1 080 000 familles.
Début de la construction de 8 800 maisons provisoires dans la région de Iwate.

Ni havas forton por venki malfacilojn. Ni havas forton ŝanĝi malfeliĉojn en feliĉojn, tial ĉar en nia koro ĉiam fontas “Espero”.
Hodiaŭ mi havis iom da libera tempo, do mi skribis du leterojn, unu al esperantistino en la gubernio Iŭate por kuraĝigi ŝin kaj unu al mia eksa studentino por gratuli ŝin pro ŝia edniziĝo. Mi skribis tiujn leterojn per peniko kaj tradicia inko, do mi profitis tiun okazon por kaligrafii kuraĝigajn vortojn. Mi sendis ĝin al kelkaj esperantistoj en Toohoku-regiono perrete.
Tuj poste el unu el ili venis retmesaĝo, ke ŝi translokiĝis ĉe sia bofratino en mia gubernio Gunma. Ŝi loĝis en la gubernio Fukuŝima, mia najbara gubernio, kie estas tiu nuklea centralo, tamen ne tiel proksime de ĝi. Ŝi veturis per aŭtomobilo 6 horojn kun siaj edzo kaj du katoj. Kiam ŝi venis al mia gubernio, kie tute ne troviĝas neĝo, ŝi sentis sin tre trankvila. Mi surpriziĝis pro tiu mesaĝo, sciante, ke fukuŝima-anoj, kiuj loĝas eĉ ne proksime de la centralo, jam estas teruritaj pro radioaktiveco.
La oficfunkcio de urbeto Hutaba, kiu situas en la radiuso de 20 kilometroj de la centralo, kune kun 1100 loĝantoj translokiĝis al la gubernio Saitama. Jam aliaj 5800 loĝas ekster tiu zono. La devizo de tiu ĉi urbo estas “Per atomenergio la urbo Hutaba esperu brilan estontecon”.
Translokiĝintaj urbanoj ekloĝis en la koridoroj en Saitama-Areno, tamen tia vivo estas tro danĝera por maljunaj loĝantoj.

Pri la operaco al la nukleaj reaktoroj : La fajrobrigado el Tokio elpumpis 60 tunojn da akvo al la 3a centralo matene. Posttagmeze ĝi faros la samon dum 7 horoj. La defendkorpuso faros la samon al la 4a centralo. Pro tiuj klopodoj la temperaturo de la surfacoj fariĝis ĉirkaŭ 100-grada, tial oni konstatas, ke tiu operaco stabiligis la centralon.
En la tereno de la centralo oni riparas elektran sistemon por revivigi malvarmigan funkcion de la centraloj. Por tio oni plialtigis la limon de la permesita kvanto de radioaktiveco al tieaj laboristoj de 100 al 150 mili-Siebert por ke oni povu laborigi ilin pli longe.
Je 18:56 okazis granda tertremo (Magnitudo 6,1). Mia domo tiel multe skuis, ke mi ŝovis min al pli sekura loko. Tri pupoj falis. Mi loĝas en tiu domo jam de 40 jaroj, sed antaŭ la granda tertremo neniam falis aĵoj el la bretoj.
Jene estas statistiko pri la damaĝoj :
- Mortintoj : 7320
- Malaperintoj : 11370
- Rompitaj vojoj : 1353
- Rompitaj pontoj : 48
- Rompita digo : 1
- Rompitaj reloj : 4
- Terfaloj : 120

Rompiĝoj de akvo-servo : 1,08 milionoj da familioj
Komenciĝis konstruado de 8800 provizoraj domoj en la gubernio Iŭate.


Le 18 mars 2011
La 18 an de marto 2011
Les autorités ont constaté que l’accident nucléaire est de niveau 5, comme celui de Three Mile aux USA .
Pour refroidir le réacteur, on a fait aujourd’hui la tentative suivante :
Avant deux heures de l’après midi, on a jeté 50 tonnes d’eau dans le 3ème réacteur avec des camions de pompiers spéciaux. Il semble que c’est plutôt efficace, car on peut voir de la vapeur d’eau s’échapper de la centrale.
On a réussi à faire fonctionner le système électrique endommagé par le tsunami, qui permettra de refroidir les réacteurs. Néanmoins, sur le sol il y a une forte radioactivité, on ne peut faire cela que lentement. Les responsables veulent que le système fonctionne jusqu’à demain.
À la télévision, on rapporte simplement, que l’on s’occupe de faire tout ce qui est nécessaire dans la centrale nucléaire de Fukushima, mais dans quelles conditions travaillent les ouvriers ? Le 15, la télévision avait expliqué que 750 ouvriers avaient fui à l’extérieur de la centrale, et qu’il en restait 50. Aujourd’hui vient de paraître un article au sujet de ces ouvriers. Je traduis en résumant, les paroles de l’un de ces fugitifs : « Quand a eu lieu le tremblement de terre, j’étais dans la centrale. J’ai été pris de grands tremblements, et tout de suite après, l’énorme tsunami a attaqué, en emportant toutes les installations et les machines. Nous nous sommes évertués à refaire fonctionner le système de refroidissement de la centrale, en rassemblant tous les moyens mais en vain. Quelques cent ouvriers travaillaient en alternance pour réparer, mais les tremblements de terre suivants anéantissaient tous nos efforts. Nous n’avons pas réussi à dormir à cause de la succession des tremblements de terre, ni à manger à cause du stress. Il commençait à manquer de l’eau et tous se plaignaient de mauvais état de santé. Nous nous demandions, combien de radioactivité nous recevions, est-ce que le réacteur explosera, et est-ce qu’une grande quantité de radioactivité atteindra de nombreuses personnes. J’ai parfois pensé que la compagnie nous rejettera, alors qu’en même temps, nous avons décidé, que nous n’avons pas le droit de nous sauver de cet endroit, tant que les populations ne vivront pas tranquilles. »
Pour maîtriser les centrales nucléaires, les compagnies électriques ont besoin de nombreux collaborateurs, et selon la stricte législation il est interdit à ces travailleurs de s’exposer à plus de radioactivité que la quantité définie. Ainsi souvent, ils ne travaillent que quelques minutes par jour pour qu’ils ne reçoivent pas plus de radioactivité que la quantité définie. Les hommes ordinaires ne veulent pas faire ce travail risqué, aussi les compagnies enrôlent souvent des chômeurs dans les grandes villes, en proposant des salaires élevés, par l’intermédiaire d’organisations suspectes, à savoir les jakuza : la mafia japonaise. Les compagnies se vantent toujours de cela : les centrales nucléaires sont sûres et l’énergie atomique est propre, mais derrière le scénario mis en lumière, il y a cette horreur.
Voici mes « tankas », poèmes traditionnels japonais, avec 5-7-5-7-7 syllabes :

Les hommes habituellement
se promenaient en se saluant
mais maintenant c’est sans un mot
que tous se rencontrent
dans le crépuscule du printemps.

La lumière a disparu
les passants ont disparu
dans le centre de la ville.
La lointaine catastrophe
souffle également ici.

À ce jour il y a :

6 548 morts,
10 354 disparus,
280 463 réfugiés dans 2 304 centres d’accueils.
Le nombre de morts dépasse celui du tremblement de terre de Hanŝin-Awaĵi, qui a eu lieu à Koobe en 1995.
La registaro konstatis, ke la nivelo de la nuklea akcidento estas 5, same kiel tiu de Three Mile en Usono.
Por malvarmigi la reaktoron, hodiaŭ oni faris jenajn aferojn :
Antaŭ la dua horo posttagmeze, oni ĵetis 50 tunojn da akvo en la 3an reaktoron el specialaj fajrokamionoj. Ŝajne estis iom da efiko, ĉar oni povas vidi vaporon el la centralo.
Oni provis refunkciigi elektran sistemon damaĝitan per la cunamo, kiu ebligos malvarmigi la reaktorojn. Tamen en la tereno ekzistas forta radioaktiveco, do oni povas fari tion malrapide. La respondeculoj volas, ke la sistemo refunkciu ĝis morgaŭ.
En televido anoncistoj simple raportas, ke oni klopodas fari iujn aŭ aliajn aferojn en la nuklea centralo de Fukuŝima, sed en kia kondiĉoj laboristoj tie laboras ? La 15an, TV raportis, ke 750 simplaj laboristoj fuĝis ekster la centralon kaj restas 50. Hodiaŭ aperis artikolo pri tiuj laboristoj. Mi resume tradukas la vortojn de unu el tiuj fuĝintoj : “Kiam okazis la tertremo, mi estis en la centralo. Atakis min grandega tremo, kaj tuj poste atakis grandega cunamo, kiu forportis ĉiujn bluraĵojn kaj maŝinojn. Ni strebis refunkciigi la sistemon por malvarmigi la centralojn, kolektinte ĉiujn bateliojn, sed vane. Kelkcent laboristoj alterne laboris por la riparado, sed postaj tertremoj nuligis niajn ĉiujn strebojn. Ni ne povis bone dormi pro la sinsekvaj tertremoj, nek manĝi pro streso. Ekmankis akvo kaj ĉiuj plendis pro malbona sanstato. Ni demandis nin, kiom da radioaktiveco ni ricevis, ĉu la reaktoroj eksplodos kaj ĉu granda kvanto da radioaktiveco ŝprucos sur multajn homojn. Mi foje pensis, ke la kompanio forĵetos nin, tamen samtempe ni decidis, ke ni ne rajtas forlasi tiun ĉi lokon ĝis la popolanoj povu vivi trankvile”.
Por bonteni nukleajn centralojn, elektraj kompanioj bezonas multajn laboristojn, ĉar laŭ la strikta leĝaro estas malpermesite al tiuj laboristoj eksponi sin al pli ol la difinita kvanto da radioaktiveco. Tial ili ofte laboras nur kelkajn minutojn tage por ke ili ne plu ricevu pli da radioaktiveco ol la limkvanto. Ordinaraj homoj ne volas fari tian vivriskan laboron, tial la kompanioj ofte varbas senlaborajn homojn en grandaj urboj, proponante altan salajron, pere de suspektindaj, nigraj organizoj, nome jakuza, japanaj mafioj. La kompanioj ĉiam fanfaronis pri tio, ke nukleaj centraloj estas sukuraj kaj atom-energio estas pura, sed malantaŭ la luma scenejo estas tia malbelaĵo.
Jen miaj tankaoj, tradiciaj japanaj poemoj kun 5-7-5-7-7 silaboj :

Homoj kutime
salute promenadis
sed nun senvorte
interrenkontas ĉiuj
en printempa krepusko.

Malaperis lum’
malaperis pasantoj
en la urbcentro.
La katastrofo fora
ventas ankaŭ ĉi tien.

Ĝis hodiaŭ estas :

Mortintoj : 6 548,
Malaperintoj : 10 354,
Rifuĝintoj : 28 0463 en 2 304 rifuĝejoj.
Nombro de mortintoj superis tiun de Hanŝin-Awaĵi-tertremo okazinta en la urbo Koobe en 1995.


Le 17 mars 2011
La 17 an de marto 2011
Ce matin il faisait très froid avec un vent violent. Quand je me suis réveillé, la température était de 1 degré, dans ma maison. La région de Toohoku se situe plus au nord, donc il faisait encore plus froid. Au milieu de la journée la température de ma chambre était de 7 degrés. Il faisait si froid, que je me suis habillé en ninĵa !
Dans le 3ème réacteur et dans le local de conservation du combustible du 4ème réacteur l’eau était évaporée et la radioactivité s’échappe à l’extérieur. À 9h43 on a versé quatre fois 7,5 tonnes d’eau sur le 3ème réacteur à l’aide d’hélicoptères, mais l’efficacité est incertaine, car l’eau est souvent tombée à côté. On a prévu d’arroser le 3ème réacteur à l’aide de camions de pompiers placés à 50 mètres du réacteur, mais, à cause d’une trop forte radioactivité on a arrêté ce projet. À 19h55 du soir, finalement, on avait commencé à faire cela. Pour compléter cette projection d’eau, une section de sauveteurs et des policiers doivent risquer leur vie, mais la situation est tellement grave que les autorités ont dû prendre cette décision. Le Japon n’a pas d’armée, mais une section de sauveteurs qui est comparable à l’armée. La Constitution interdit au Japon d’avoir une armée, car elle interdit de faire la guerre.

La vie dans les centres de réfugiés est de plus en plus difficile. Exemples :

- Dans la province de Fukushima 14 personnes âgées sont mortes à l’hôpital.
- Les réfugiés ramassent de la neige pour faire fonctionner les toilettes.
- Dans la ville de Kamaishi de la province d’Iwate il fait très froid. Dans certains centres de secours il n’y a que 140 litres de mazout. C’est exactement la quantité nécessaire pour deux jours. Le gaz manque. Les gens n’ont mangé que deux repas chaud durant les six derniers jours.
- Dans la ville de Kesennuma de la province de Iwate, une station d’essence distribue du carburant sans payer, mais ce n’est plus possible par manque de réserve. On ne peut s’approvisionner en médicaments par manque de carburant pour les automobiles.
- À Mijako de la province de Iwate, 70% des réfugiés ont plus de 70 ans, mais il n’y a pas de médecin pour eux.
- Dans la ville de Sendai à l’ouverture du marché le matin un choux coûtait 500 yens (5 € !).
- À cause du manque d’électricité dans la région de Kantoo (Tokyo et les environs) les magasins et les bureaux de postes, et de nombreuses boutiques ne sont ouverts que tôt le matin ou sont complètement fermés.
- Aux environs de 22h00 a eu lieu un relativement grand tremblement de terre (magnétude 5,8 loin du bord de mer dans la région de Ibaraki). Ma chambre a été secouée beaucoup de fois.
- Les personnes qui habitaient près de la centrale nucléaire, ont commencé à déménager dans d’autres régions. Tous les 300 000 habitants de la ville de Minami-Sooma dans la région de Fukushima se sont réfugiés dans d’autres villes selon l’ordre du gouvernement, et 9 653 autres ont déjà fui de leur plein gré. Mes deux connaissances vont aussi commencer à déménager. La fille d’un ami, qui loge dans la région de Kanagawa, près de la région de Tokio, a décidé de déménager dans une ville occidentale. Elle a un bébé d’un an, c’est pour cela qu’elle a décidé de partir. Une autre connaissance, qui loge dans la province de Ibaraki, voisine de la province de Fukushima (à 120 km de la centrale nucléaire), a écrit : « Si la situation ne s’améliore pas bientôt, je dois me décider pour éviter la radioactivité. »
Aujourd’hui, le corps de défense civile, a commencé de recruter les anciens secouristes pour compenser le manque d’effectif (déjà la moitié d’entre-eux soit 100 000 sont mobilisés.). Ce système existait déjà, mais jamais auparavant, on ne l’a utilisé. Cependant, travailler ainsi, est bien mieux pour eux, que de se battre à la guerre pour tuer ou être tué.
Jusqu’à aujourd’hui il y a :
* 5 583 morts,
* 9 594 disparus,
* 30 578 réfugiés dans 2 260 centres de secours.
Hodiau matene estis tre malvarme kaj ventis forte. En mia domo, kiam mi vekiĝis, la temperaturo estis 1 grado. Toohoku-regiono situas pli norden, do estis pli malvarme. Tagmeze la temperaturo en mia ĉambro estis 7 gradoj. Estis tro malvarme, ke mi vestis min kiel ninĵa.
En la 3a reaktoro kaj en la konservejo de la nukleaj bastonoj de la 4a reaktoro jam akvo forvaporiĝis kaj radioaktiveco ekstereflugas. Je 9:43 oni verŝis 7,5 tunojn da akvo sur la 3an reaktoron kvarfoje per helikopteroj, sed la efiko estas dubinda, ĉar la akvo ne multe trafis ĝin. Oni planis ĵeti akvon en la 3an reaktoron de ŝpruckamionoj 50 metrojn fore de la reaktoro, sed pro tro forta radioaktiveco oni ĉesis plenumi tiun planon. Fine vespere je 19:55 oni komencis fari tion. Por plenumi tiun akvoĵetadon, defendkorpusanoj kaj policanoj devas riski sian vivon, sed la situacio estas tiel kriza, ke la registaro devis fari tiun decidon. Japanio ne havas armeon, sed armesimilan defendkorpuson. La konstitucio malpermesas posedi armeon, ĉar ĝi malpermesas militon.

Vivoj en rifuĝejoj pli kaj pli malfacilas, ekzemple :

- En la gubernio Fukuŝima 14 maljunuloj en la hospitalo mortis.
- Rifuĝintoj kolektas neĝon por necesejoj.
- En al urbo Kamaiŝi en la gubenio Iwate estas ege malvarme. En iu rifuĝejo restas nur 140 litroj da petrolo, t.e. kvanto por du tagoj. Gaso mankas. Homoj manĝis varman manĝaĵon nur dufoje dum la pasintaj 6 tagoj.
- En la urbo Kesennuma en la gubernio Iwate, iu benzinstacio disdonis petrolon senpage, sed ne eblis plu pro manko de benzino por pumpi rezervitan petrolon. Oni ne povas enmanigi medikamentojn pro manko de benzino por aŭtomobiloj.
- En la urbo Mijako en la gubernio Iwate, 70% de la rifuĝintoj en iu rifuĝejo estas pli ol 70-jaraj, sed ne estas kuracisto por ili.
- En la urbo Sendai malfermiĝis matena bazaro. Unu brasiko kostis 500 enoj (5 eŭroj).
- Pro manko de elektro en Kantoo-regiono (Tokio kaj ĉirkaŭaj gubernioj), magazenegoj, poŝtoficejoj kaj multaj vendejoj frue aŭ tute fermiĝis.
- Nun ĵus antaŭ 22a horo okazis relative granda tertremo (magnitudo 5,8 for de la marbordo de la gubernio Ibaraki). Mia ĉambro skuis multe.
- Homoj loĝantaj proksime de la nuklea centralo komencis translokiĝi en aliajn guberniojn. Ĉiuj 300 mil homoj en la urbo Minami-Sooma en la gubernio Fukuŝima rifuĝis en aliajn urbojn laŭ la ordono kaj aliaj 9653 homoj jam fuĝis memvole. Ankaŭ miaj du konatoj komencos translokiĝi : Filino de mia amiko, kiu loĝas en la gubernio Kanagaŭa, apuda gubernio de Tokio, decidis translokiĝi al okcidenta urbo. Ŝi havas unu-jaran bebon, pro kio ŝi decidis la translokiĝon. Alia konato, kiu loĝas en la gubernio Ibaraki, najbara gubernio de Fukuŝima, 120 kilometrojn fore de la nuklea centralo, skribis : “Se la situacio ne boniĝos baldaŭ, mi devas decidi por eviti radiokativecon”.
Hodiaŭ la defendkorpuso komencis varbi eksajn korpusanojn por kompensi mankon de la korpusanoj (jam duono de ili, 100 mil, estas mobilizitaj). Tiu sistemo ja ekzistis, sed neniam antaŭe oni uzis ĝin. Tamen labori tiele, nome por la bono de la popolo, estas pli bone al ili, ol batali en milito por mortigi aŭ esti mortigotaj.
Ĝis hodiaŭ estas
* Mortintoj : 5 583,
* Malaperintoj : 9 594,
* Rifuĝintoj : 30 578 en 2 260 rifuĝejoj.


Le réacteur n° 4 de la centrale de Fukushima

(Document Air Photo Service)

Le 16 mars 2011
La 16 an de marto 2011
Ce matin enfin j’ai reçu un courriel de Monsieur Teduka, qui habite à Tagajoo, ville sinistrée par le tsunami. Voici ce qu’il a écrit : « Je vais bien. Ma maison n’est pas détruite par le tremblement de terre, mais encore divers services ne fonctionnent pas. Il manque de l’essence, j’ai donc décidé de ne pas utiliser ma voiture. Jusqu’à hier je voyais d’énormes flammes et des fumées à la raffinerie. Pas loin de chez moi, le long des routes, on voit ici et là, de nombreuses automobiles et de gros camions dispersés par le tsunami ».
Le vent souffle fort ce matin sur ma province. Dans la région de Toohoku, il a beaucoup neigé ! Ils ont dû passer la nuit dans le froid et l’isolement ! Je ne pouvais pas retenir mes larmes.
Ce soir, nous avions prévu une réunion des responsables de la Ligue-Kantoo-Espéranto, à Tokyo, mais nous l’avons annulé, car le service des transports n’est pas normal. Déjà de nombreuses réunions sont pareillement annulées : Les 12 et 13 mars, dans ma province, devait avoir lieu une réunion éducative régionale, à laquelle j’aurais dû participer, mais elle a été annulée. Les manifestations nationales et internationales de tennis, golfe, marathon, ski... etc qui étaient prévues la semaine dernière, ont été annulées. Bientôt commencera la compétition professionnelle de base-ball qui durera jusqu’en automne, mais comme une équipe est originaire de Sendai, ville touchée par la tragédie, et dont les équipements sont défectueux, on a décidé d’ajourner le commencement. Dans la semaine à venir commencera un championnat national de base-ball entre lycéens, et on va bientôt décider si l’on ajournera ou non. C’est un grand rêve et un honneur pour les lycéens amateurs de ce sport, de représenter leur province, et si on annulait cette manifestation ce serait un grand choc et un désespoir pour tous.
Mars est le mois des cérémonies de fin de cours, mais on ne peut pas organiser cette cérémonie dans de nombreuses villes. À la télévision je vois parfois déjà les préparations pour cette cérémonie dans une grande salle de l’école, que l’on utilise maintenant comme comme refuge. Selon le journal Asahi, au lycée de la ville de Kurihara, on a organisé la cérémonie. Les élèves en fin de scolarité déjà en 2008 ont fait l’expérience d’un grand tremblement de terre, et cette fois de nouveau, cette tragédie.
Sugaŭara Shun, un des élèves en fin de scolarité disait en larmes : « Je pensais, que nous n’aurions pas la cérémonie. Tous souffrent beaucoup, d’autant plus courageusement, donc je marcherai en avant avec espoir. »
Et, en même temps, ces annulations provoquent de grands dommages à l’économie. En février, vient d’être ouverte la ligne de Shikansen (train rapide) Tokyo-Aomori, ville située à l’extrémité de l’ile Honshuu,mais, à cause du tremblement de terre, la ligne ne fonctionne plus. On y attendait beaucoup de touristes pendant la saison de sakura, mais de nombreuses personnes ne sont pas enclins à voyager durant cette triste période. Il va certainement se produire des faillites d’hôtels et du chômage. Les conséquences du tremblement de terre pour notre économie, ne sera pas encore évaluable.
Comment on traite les cadavres ? Au Japon, maintenant, presque tous les morts sont incinérés, mais dans cette situation de crise, ce n’est pas possible, alors le ministre de la santé à décidé d’une règle spéciale, pour que l’on puisse enterrer tous les morts sans permission du maire de la commune, avec seulement une attestation du médecin. Quand on ne peut pas identifier le cadavre, on le photographie, on conserve ses cheveux et on l’enterre. C’est triste que de nombreuses personnes terminent ainsi leur vie.
En ce concerne les réacteurs, la situation est presque la même que hier. On avait prévu de refroidir les réacteurs en jetant de l’eau avec des hélicoptères, mais une mesure préalable de la radioactivité donne des valeurs trop fortes pour envisager l’opération.
Selon les prévisions météorologiques, demain encore il fera très froid et il neigera dans la région du nord.
Hodiaŭ matene finfine mi ricevis retmesaĝon de s-ro Teduka, kiu loĝas en la urbo Tagaĵoo atakita de la cunamo. Li skribis jene : “Mi fartas bone. Mia domo ne estas difektita per la tertremo, sed diversaj servoj ankoraŭ ne funkcias. Mankas bezino, do mi decidis ne uzi aŭtomobilon. Ĝis hieraŭ mi vidis flamegojn kaj fumojn el la benzinrezervejo. Sur la stratoj ne foraj de mia hejmo estas tie kaj ĉi tie disĵetitaj multaj aŭtomobiloj kaj grandaj ŝarĝaŭtoj transportitaj per la cunamo”.
Hodiaŭ matene en mia gubernio multe ventis. En la Toohoku-regiono multe neĝis ! Kiel malvarme kaj solece ili pasigis la nokton ! Mi ne povis ne plori.
Hodiaŭ vespere ni planis havi estraran kunsidon de Kantoo-Esperanto-Ligo en Tokio, sed ni nuligis ĝin, ĉar la trafika servo ne estas normala. Jam multaj kunvenoj estas simile nuligitaj : La 12an kaj la 13an en mia gubernio okazus la tutlanda edukada kunveno, en kiu mi partoprenus, sed oni nuligis ĝin. Tutlandaj kaj internaciaj konkursoj de teniso, golfo, maratono, skiado ktp., kiuj okazus en la lasta semajnfino, estis nuligitaj. Baldaŭ komenciĝos la profesia basbalkonkurso ĝis aŭtuno, sed ĉar unu teamo havas sian bazon en la urbo Sendai trafita de la tragedio kaj ĝia basbalejo estis difektita, oni decidis prokrastigi la komenciĝon. En la venonta semajno komenciĝos Tutlanda basbalĉampioneco inter superaj mezlernejoj, kaj la okazigon aŭ prokrastigon oni decidos baldaŭ. Partopreni en ĝi kiel reprezentantoj el la gubernioj estas granda revo kaj honoro de lernantaj basbalistoj, tial se oni nuligus la okazigon, tio estus granda ŝoko kaj malespero por tiuj.
Marto estas monato por kursofinaj ceremonioj, sed oni ne povas okazigi tiun ceremonion en multaj urboj. En televido mi foje vidas jam preparitajn ornamojn por tiu ceremonio en la granda salono de lernejo, kiun oni nun uzas kiel rifuĝejon. Laŭ ĵurnalo Asahi, en mezlernejo en la urbo Kurihara, oni okazigis la ceremonion. Tiuj kursofinantoj jam en 2008 spertis grandan tertremon, kaj ĉi-foje denove tiun tragedion.
Sugaŭara Ŝun, unu el la kursofinintoj, diris kun larmoj : “Mi pensis, ke ni ne havos la ceremonion. Ĉiuj suferas multe, do des pli kuraĝe mi paŝos antaŭen kun espero”.
Kaj samtempe tiuj nuligoj donas grandan damaĝon al la ekonomio. En februaro nove ekfunkciis Ŝinkansen (rapida trajno) de Tokio al la urbo Aomori situanta ĉe la pinto de la Honŝuu-insulo, sed nun pro la tertremo tiu linio ne funkcias. Oni multe atendis turistojn, precipe en la sezono de sakuro, sed multaj homoj ne emas vojaĝi en tia malĝoja etoso. Certe sekvos bankrotoj de hoteloj kaj maldungoj. Damaĝo de la tertremo estos ne kalkuleble granda por nia ekonomio.
Kiel oni traktas kadavrojn ? En Japanio nuntempe preskaŭ ĉiuj mortintoj estas kremaciitaj, sed en tiu ĉi kriza situacio tio ne eblas, tial la ministro de bonfarto decidis specialan regulon, por ke oni povu enterigi tiujn mortintojn sen permeso de la urba aŭ vilaĝa estro, sed nur kun mortatesto de kuracisto. Kiam oni ne povos identigi kadavron, oni fotos ĝin, konservos ĝiajn harojn kaj enterigos ĝin. Estas malĝoje, ke multaj homoj finas sian vivon tiamaniere.
Temas pri la reaktoroj, la situacio estas preskaŭ sama kiel hieraŭ. Oni planis malvarmigi la reaktorojn, ĵetante akvon el helikopteroj, sed anticipa mezurado de radioaktiveco sur tiuj trovis ĝin tro forta, ke oni ĉesis plenumi tiun projekton.
Laŭ la veterprognozo ankaŭ morgaŭ estos tre malvarme kaj neĝos en la norda regiono.


Le réacteur n° 3 de la centrale de Fukushima

(Document Air Photo Service)

Le 15 mars 2011
La 15 an de marto 2011
Il est 22h28mn maintenant, j’ai senti une grande secousse. C’est la plus grande secousse depuis le séisme. Son épicentre se situait dans la province de Shizuoka, où se trouve le mont Fuji. Les sismologues ont prévu avec certitude, que le long de la côte maritime de cette province se produira un grand tremblement de terre dans un futur proche. Jusqu’à maintenant ils étaient peu fréquents ici, et encore moins à l’intérieur des terres. Il y a 300 ans le mont Fuji entrait en éruption, donc les gens ont peur d’une nouvelle éruption. Ce soir j’avais une réunion et quelqu’un m’a montré un roman sur le grand séisme au Japon et les accidents nucléaires qui s’en suivent, ainsi que les conséquences décrites qui ne m’ont pas choquées. En quelque sorte la même crise attaquait le Japon.
Aujourd’hui il est sûr que les 4 réacteurs de la centrale nucléaire de Fukushima sont gravement endommagés, bien que leurs fonctionnements sont arrêtées :
- Pour ler. et le 3ème, les toitures des enceintes sont explosées et maintenant on refroidit les réacteurs avec de l’eau de mer.
- Pour la 2ème, à 6h14mn on a entendu une explosion. On suppose, qu’une partie du bassin d’eau sous pression a été abimé.
- Pour le 4ème qui ne fonctionnait pas quand a eu lieu le séisme, de l’eau manque dans le bassin de conservation des combustibles, et cela provoque son échauffement. La même chose peut se produire pour le 5ème réacteur.
À cause de ces problèmes, les autorités ont ordonné aux habitants de la zone comprise entre 20 et 30 km, de ne pas sortir de chez eux et de rester enfermé dans les constructions. Les personnes qui habitent à l’extérieur de cette zone sont inquiètes et d’elles même ont décidé de déménager dans d’autres régions. Les routes vers Tokyo et les autres villes sont complètement bloquées par les automobiles.
Cette après midi à Tokyo, et dans la périphérie, on a détecté une radioactivité anormale :
- Iŭaki (à proximité de la centrale, au sud ) : 23,72 micro-Sieverts.
- Tokio : 0,809 micro-Sievert (22 fois plus grand qu’avant).
- Saitama : 1,222 micro-Sievert (40 fois plus grand qu’avant).
- Maebaŝi (ma ville) : 0,218 micro-Sievert (15 fois plus grand qu’avant).
Cependant on peut dire que cette valeur n’est pas dangereuse pour notre corps.
Selon les informations de la télévision, à 22h00 :
- morts : 3 373,
- disparus : 6 746 (? subitement le nombre diminue, pourquoi ? je ne sais pas, peut être une erreur ?),
- réfugiés : 440 000, qui comprend les habitants réfugiés à cause de l’accident nucléaire.
De nombreux réfugiés sont âgés (généralement plus de 25% d’habitants au Japon, sont âgés , particulièrement parmi les habitants des villes de provinces) et malades, ce qui fait que la vie en refuges sera plus ou moins difficile pour eux.
La seule bonne nouvelle d’aujourd’hui : deux hommes ont été sauvé des ruines, 90 heures après le séisme.
Nun, je la 22a kaj 28 minutoj, mi sentis grandan tremon. Tiu ĉi estas la plej granda tertremo post tiu grandega tertremo. Ĝia epicentro estis en la gubernio Ŝizuoka, en kiu situas monto Fuĵi. Sismologoj antaŭvidas kun certeco, ke laŭ la marbordo de tiu gubernio okazos granda tertremo en la proksima estonteco, sed ĝis nun malofte okazis tertremoj ĉi tie kaj des malpli enlande de tiu regiono. Antaŭ 300 jaroj la monto Fuĵi erupciis, do homoj foje timas ĝian denovan erupcion. Hodiaŭ vespere mi havis kunsidon kaj tie iu montris al mi romanon pri la grandega tertremo kaj la sekvantaj akcidentoj de nukleaj reaktoroj en Japanio, tial la ĵus okazinta tertremo donis al mi ne malgrandan ŝokon, kvazaŭ la simila krizo atakus Japanion.
Ĝis hodiaŭ klariĝis, ke ĉiuj 4 reaktoroj en la nuklea centralo de Hukuŝima estas grave difektitaj, kvankam iliaj funkcioj estas haltigitaj :
- Pri la 1a kaj la 3a, jam la kovrilaj domoj estis eksploditaj kaj oni nun malvarmigas la reaktorojn per mara akvo.
- Pri la 2a, je 6:14 aŭdiĝis eksplodbruo. Oni supozas, ke parto de la subprema akvujo (angle, suppression pool) estis difektita.
- Pri la 4a, kiu ne funkciis, kiam okazis la tertremo, akvo mankas al la konservejo de brulaĵbastono kaj tio kaŭzas ĝian varmiĝon. La samo povos okazi al la 4a kaj la 5a.
Pro tiuj problemoj la registaro ordonis al la loĝantoj inter la radiusoj de 20 kaj 30 kilometroj ne ekstereniri kaj fermi sin en konstruaĵoj. Homoj loĝantaj eĉ ekster tiu radiuso sentas sin timigitaj kaj mem decidis translokiĝi al aliaj regionoj. La vojoj al Tokio kaj aliaj lokoj estas plene ŝtopitaj per aŭtomobiloj.
Posttagmeze en Tokio kaj la ĉirkaŭaj urboj oni kaptis nekutiman kvanton da radioaktiveco :
- Iŭaki (sude kaj proksime de la centralo) : 23,72 mikro-Sievert.
- Tokio : 0,809 mikro-Sievert (22-oble pli granda ol antaŭe).
- Saitama : 1,222 mikro-Sievert (40-oble).
- Maebaŝi (mia urbo) : 0,218 (15-oble).
Tamen oni diras, ke tiu kvanto tute ne gravas por nia korpo.
Laŭ la novaĵo en televido, je la 22a horo mortintoj estas 3373, malaperintoj 6746 (subite la nombro malgrandiĝis. Kialon mi ne scias, eble eraro ?) kaj rifuĝintoj 440000, inter kiuj estas inkluzivitaj loĝantoj kiuj rifuĝis pro la nuklea akcidento. Multaj rifuĝintoj estas maljunaj (ĝenerale pli ol 25% de la loĝantoj en Japanio estas maljunaj, kaj des pli maljunaj estas loĝantoj en provincaj urboj) kaj malsanaj, tial la vivo en rifuĝejoj fariĝos pli kaj pli severa por ili.
Unu sola bona novaĵo hodiaŭ estas, ke du homoj estis savitaj el la ruinoj 90 horojn post la tertremo.


Le réacteur n° 1 de la centrale de Fukushima

(Document Air Photo Service)

Le 14 mars 2011
La 14 an de marto 2011
Je me suis levé à 7h00. La télévison a annoncé que c’est un vrai chaos dans toutes les gares, car la Compagnie Électrique de Tokyo, a annoncé un manque d’approvisionnement hier soir, et après cette annonce le service des compagnies de trains s’est fait rare ou a cessé. Les voyageurs n’étaient pas suffisamment informés à ce sujet, et découvraient la situation dans les gares. Dans ma province aussi, (à 100 km de Tokyo) le service des trains s’est arrêté. Peut-être est-ce pour cela que le lait n’a pas été livré à la maison.
À 7h16, 10h02, 12h10, 15h12, et 15h52 la terre a encore tremblé, certains tremblements se produisaient en mer, d’autres dans la montagne. Il me semble que tout l’archipel Japonais supporte une immense souffrance après la grande catastrophe, à savoir l’énorme tremblement de terre.
Que se passe-t-il à la centrale nucléaire ? Il y a quatre vielles centrales atomiques. La toiture du bâtiment de la première a déjà disparu à cause d’une explosion nucléaire. Maintenant la troisième est dans le même état. On y déverse de l’eau de mer pour refroidir le réacteur, mais cela ne réussit pas à remplir le bassin.
Selon les explications des scientifiques, la fuite de radioactivité est maintenant faible :
- 1 000 micro-Sievert : La quantité de radioactivité, avec laquelle un homme peut vivre un an sans problème.
- 1 557 micro-Sievert : La quantité de radioactivité rejeté par le premier réacteur cette fois-ci.
- 2 400 micro-Sievert : La quantité normale, à laquelle sont exposés les hommes annuellement.
- 4 000 micro-Sievert : La quantité que l’on reçoit pendant un examen radiographique.
- 100 000 micro-Sievert : Les hommes sont malades et souffrent de vomissement.
- 200 000 micro-Sievert : Les hommes peuvent mourir.

A 11h01 une explosion se produit au troisième réacteur ; le toit du bâtiment a été soufflé, le réacteur est à nu. Les autorités ont ordonné aux habitants de rester enfermé dans leur maison dans un rayon de 20 km. Pour se protéger contre la radioactivité on doit se couvrir la bouche avec un masque, enlever ses vêtements avant d’entrer dans la maison et éviter de manger de la nourriture douteuse. C’est très simple et primitif, comme lorsqu’on se protège des allergies du pollen ou de la grippe !
Je me rappelle des conseils du défunt docteur Takagi Ĵinzaburoo, scientifique nucléaire et militant contre les centrales nucléaires, qu’il m’avait prodigué quand j’allais partir au congrès universel d’Espéranto à Varsovie en 1987. Il me recommandait, de ne pas aller en Pologne, car là-bas c’est plein de radioactivité de Tchernobyl. Il ajoutait, que si j’y allais, je devais lui acheter du chocolat pour lui, parce que dans le chocolat s’accumule la radioactivité, et ainsi il pourra analyser la situation. Malgré sa recommandation, j’y suis allé, et moi et les autres 6 000 participants ont suffisamment inhalé la bonne radioactivité à ce moment là. Mais, j’ai vécu jusqu’à maintenant, donc n’ayez pas peur de la radioactivité, d’autant moins que la quantité rejetée par le réacteur est petite ! En plus le gouvernement nous garantit la sécurité, en expliquant que l’on ne trouve pas quelque chose d’anormal dans l’air rejeté par les réacteurs. Croyez cela hommes du peuple !
Nous avons couru ce soir, au magasin tout proche pour acheter des bougies, car la Compagnie Électrique de Tokyo a annoncé, qu’elle pourra interrompre la livraison d’électricité dans ma ville de 17 à 19h00. Déjà dans le magasin bougies et lampes de poche se font rares, et l’on ne pouvait acheter qu’un peu de bougies en cire. Toutefois, ce n’est bien grave, car ma femme et moi sommes allés plusieurs fois au Népal, où régulièrement et souvent il y a des pannes électriques et nous avons déjà fréquemment fait l’expérience de nuits sans lumière. Cependant par chance, notre ville a été épargnée et nous avons eu de la lumière le soir.

Selon la télévision, voici la situation actuelle pour les villes et villages endommagés par le tremblement de terre, sur le plan social et économique :
- 1. Morts : 1 834
- 2. Disparus : 15 000
- 3. Réfugiés : 450 000
Parmi ces réfugiés il y a de nombreuses personnes fragiles. Ils vivent désespérés, avec un manque de nourriture et d’eau sans lumière. Ils ont la chance d’être en vie, mais attendent ce qui leur manque tous les jours, certains après la grippe et ensuite au chômage.
À cause des dégâts, et par manque d’électricité les entreprises d’automobiles : Toyota, Isuzu, et autres entreprises électriques : Hitashi, Nec, Fushitsu et quelques magasins : Micukoshi, Takashimaja et autres sont fermés. Les actions Japonaises sont vendues seulement le matin. Leurs prix ont baissé de plus de 500 Yen.
Au Japon se trouvent environ 60 réacteurs nucléaires. Leurs constructions ont été initiées par Le parti libéral démocratique. Le monde capitaliste et les compagnies électriques, ont toujours menti en insistant sur la sécurité et ridiculisant les opposants à l’aide de liasses de billets de banque. Le Japon est un pays de volcans et se situe sur la grande zone de tremblements de terre, de ce fait c’est évident, que construire des centrales nucléaires dans cet archipel est dangereux, mais l’argent gouverne le Monde. Ils ont fait cela pour tirer un profit, et le résultat est venu aujourd’hui. J’ai longuement donné mon opinion : il faut que le Japon exploite l’énergie solaire à la place de l’énergie atomique. Le Japon a suffisamment de haute technologie pour cela, et si nous réussissons cela, nous pourrons guider le Monde en ce sens. Cependant l’industrie mondiale n’avait pas ce projet, et s’est orientée vers le profit, qui ne voit pas plus loin que le bout de son nez. Je souhaite que le Japon arrête toutes les centrales nucléaires et s’oriente vers une énergie plus saine. Pendant que nous aurons des difficultés, alors cette orientation garantira vraiment le bonheur à tous les peuples et au Monde.
Finalement je remercie à travers le monde, qui envoie des équipes de sauveteurs et propose une aide au Japon. Jusqu’à maintenant, nous aident des équipes de Corée, Singapour, Mexique, Chine, Allemagne, USA, Suisse, Nouvelle Zélande, Australie, Taïwan, Angleterre, et bientôt de la France et la Russie. J’espère que demain, je pourrai parler de choses plus optimistes.

Mi ellitiĝis je la 7a horo. Televido raportis, ke okazas kaoso en ĉiuj stacidomoj, ĉar la elektro kompanio Tokio estis anoncinta malmultigon de elektro-liverado lastan vesperon kaj laŭ tiu anonco trajnkompanioj malmultigis aŭ ĉesis la servojn. Homoj ne estis sufiĉe informitaj pri tio kaj ĉe la stacidomo unuan fojon sciis la situacion. Ankaŭ en mia gubernio (100 kilomerojn fore de Tokio) oni ĉesis ĉiujn trajnservojn. Eble pro tiu influo lakto ne estis liverita al mia hejmo.
Je 7:16, je 10:02, je 12:10, je 3:12 kaj je 3:52 okazis tertremoj, iuj okazis laŭ la maro, iuj okazis en la montaro. Ŝajnas al mi, ke la tuta japana insularo eltenas doloregon post la granda operacio, nome la grandega tertremo.
Kio okazis al la nuklea centralo ? Troviĝas 4 malnovaj nukleaj fornoj. La kovrila domo de la unua forno jam malaperis pro la hidrogena eksplodo. Nun la tria forno estis en la sama stato. Oni enverŝas marakvon por malvarmigi la fornon, sed ial ne sukcesas plenigi la ujon per akvo.
Laŭ la klarigo de sciencistoj, la nivelo de la kvanto de disĵetita radioaktiveco estas malalta jene :
- 1 000 mikro-Sievert : la kvanto da radioaktiveco, en kiu homoj povas vivi unu jaron senprobleme.
- 1 557 mikro-Sievert : la kvanto, kiun la unua forno de Hukuŝima disĵetis ĉi-foje.
- 2 400 mikro-Sievert : la kvanto, kiun homoj estas nature eksponataj dum unu jaro.
- 4 000 mikro-Sievert : la kvanto, kiun homoj ricevas dum la radiografiado.
- 100 000 mikro-Sievert : homoj suferas pro akuta radioaktiva malsano kiel vomado.
- 200 000 mikro-Sievert : homoj povas morti.

Je 11:01 eksplodo okazis en la kovrila domo de la tria forno kaj la forno nudiĝis. La registaro ordonis, ke homoj en la radiuso de 20 kilometroj de la centralo sin fermu en la domo. Por gardi sin kontraŭ radioaktiveco oni devas kovri la buŝon per masko, demeti vestaĵojn antaŭ ol eniri domon kaj eviti manĝi malpurigitajn manĝaĵojn. Tio estas tre simpla kaj primitiva same kiel eviti polenalergion aŭ gripon !
Mi rememoras la vortojn de jam forpasinta d-ro Takagi Ĵinzaburoo, sciencisto pri nukleo kaj aktivisto kontraŭ nukleaj centraloj, kiujn li diris al mi, kiam mi ekiros al la UK en Varsovio en 1987. Li rekomendis, ke mi ne iru al Pollando, ĉar tie estas plena de radioaktiveco el Ĉernobil. Li aldonis, ke se mi iros, mi aĉetu ĉokoladon por li, ĉar en ĉokolado multe akumuliĝas radioaktiveco kaj per ĝi li povos analizi la situacion. Malgraŭ lia rekomendo mi partoprenis en la UK, do mi kaj aliaj 6000 partoprenantoj jam sufiĉe enspiris bongustan radioaktivecon tiutempe. Sed mi vivas ĝis nun, do ni ne timu radioaktivecon, des malpli la malmulte da kvanto elĵetita el tiu forno ! Krome la registaro garantias al ni la sekurecon, klarigante, ke oni ne trovis ion nenormalan en la aero elĵetita el tiuj fornoj. Kredu ĝin, la popolanoj !
Vespere ni kuris al la najbara vendejo por aĉeti kandelon, ĉar la elektra kompanio Tokio anoncis, ke ĝi povos haltigi liveradon de elektro en mia urbo de la 17a ĝis la 19a. En la vendejo jam preskaŭ elĉerpiĝis kandeloj kaj poŝlampoj, kaj mi povis aĉeti nur iom da vaksaj kandeloj. Tamen tio tute ne gravas, ĉar mi kaj mia edzino plurfoje vojaĝis al Nepalo, kie regule kaj ofte okazas paneo de elektro kaj ni jam spertis multajn senlumajn noktojn. Tamen feliĉe mia urbo estis ial ekskludata kaj ni havis luman vesperon.

Laŭ Televido jen estas la nuna sitaucio pri la urboj kaj vilaĝoj damaĝitaj de la tertremo, pri la socio kaj pri ekonomio :
- 1. Mortintoj : 1 834
- 2. Malaperintoj : 15 000
- 3. Rifuĝintoj : 450 000
Inter tiuj rifuĝintoj estas multaj malfortuloj. Ili vivas sen sufiĉe da manĝaĵoj kaj akvo en malumo kaj en malespero. Ili estas bonŝance savitaj, sed atendas ilin manko de ĉiutagaĵoj, poste certe gripo kaj pli poste senlaboreco.
Pro la damaĝoj kaj manko de elektro ne funkcias aŭtomobil-kompanioj Toyota, Isuzu kaj aliaj, elektro-kompanioj Hitaĉi, NEC kaj Fuĵicu, kaj kelkaj magazenegoj de Micukoŝi, Takaŝimaja kaj aliaj. Japanaj akcioj estas vendataj kaj nur en mateno la prezo malaltiĝis je pli ol 500 enoj.

En Japanio troviĝas ĉirkaŭ 60 nukleaj fornoj. La konstruadojn iniciatis tiama Liberala Demokratia Partio, la kapitalista mondo kaj elektro-kompanioj, ĉiam mensoge insistante la sekurecon kaj frapante la vangojn de kontraŭantoj per faskoj da bankbiletoj. Japanio estas vulkana lando kaj situas sur la granda nesto de tertremoj, do estas tute klare, ke konstrui nukleajn centralojn en tiu insularo estas danĝerege, sed mono regas la mondon. Por profiti, ili faras ĉion, kaj la rezulto venis hodiaŭ.
Mi longe opinias, ke Japanio ekspluatu sunenergion anstataŭ atom-energio. Japanio havas sufiĉe altan teknologion por tio, kaj se ni sukcesos tion, ni povos gvidi la tutan mondon en tiu kampo. Tamen la industria mondo ne havis tiun perspektivon kaj direktis sin al mono, kiu vidiĝis ĝuste antaŭ iliaj okuloj. Mi deziras, ke Japanio nuligu ĉiujn nukleajn centralojn kaj direktu sin al pli sana energio. Dume ni havos malfacilon, sed tiu direkto vere garantios feliĉon al ĉiuj popolanoj kaj al la mondo.
Fine mi dankas al la mondo, kiu sendas savotrupojn kaj proponas la helpon al Japanio. Ĝis nun helpas nin trupoj el Koreio, Singapuro, Meksiko, Ĉinio, Germanio, Usono, Svislando, Novzelando, Aŭstralio, Tajvano, Britio, baldaŭ Francio kaj Rusio.
Mi esperas, ke morgaŭ mi povos raporti pli optimisme.


Les réacteurs de la centrale de Fukushima

(Document Air Photo Service)

Le 13 Mars 2011
La 13 an de marto 2011
Je me suis levé à 7h et j’ai aussitôt allumé la télévision. J’avais très peur de la dégradation de la centrale nucléaire. Déjà hier après midi, lors de l’explosion du toit de l’enceinte de confinement de la première centrale, 150 hommes ont été contaminés par les émissions de gaz. Les autorités disent que ce toit est une simple couverture, qui est sans relations avec la gravité de l’accident, mais est-ce la vérité ?
À la télévision, on a dit que la troisième centrale était défaillante en ce qui concerne le refroidissement. A 9 h 08 mn pour refroidir le cœur on a commencé à déverser de l’eau autour d’elle, mais cela ne suffirait pas, et on envisage donc la possibilité d’une explosion, comparable à celle de la première centrale.
Les autorités ont dit qu’il n’existait encore pas de solution pour arrêter les réacteurs, et que 70 à 80 000 habitants autour de la centrale devront évacuer.

Mon ami de Hong-Kong m’a téléphoné à midi ; il projette de venir me voir le 23 mars. Il m’a dit que ses parents lui recommandent de ne pas venir au Japon à cause de l’accident nucléaire.
À la télévision on dit qu’en Europe, dans beaucoup de journaux, l’accident nucléaire est l’information la plus importante.
L’après midi j’ai essayé de joindre une espérantiste dans la ville de Morioka dans la province de Iŭate, et j’ai réussi à la contacter. Elle disait que l’électricité et le téléphone viennent juste d’être rétablis, et que je suis le premier à l’appeler. Elle a dit qu’elle a pressenti le 9 mars, deux jours avant, qu’un terrible tremblement de terre aurait lieu, et que quelque chose d’anormal se produirait.

Le soir, les autorités nous informent sur la situation :
1. L’ampleur de ce tremblement de terre est de magnitude 9,0 après un nouveau calcul. Voici depuis 1950 les principaux tremblements de terre :
- 1952 Kamtchatka 9,0
- 1957 Iles Aléoutiennes 9,0
- 1960 Chili 9,4
- 1964 Alaska 9,4
- 2004 Indonésie 9,0
- 2011 Japon 9,0
Cette fois-ci le tremblement de terre est provoqué par le déplacement d’une plaque de 500 km de long et 200 km de large, qui a duré plus de 5 mn.

2. Dommages connus ce soir :
- Morts : 1 049
- Disparus : plus de 1 000
- Villages (petits et grands) disparus : plus de 10
- Maisons détruites : 5 700
- Réfugiés : 310 000 dans 1892 centres d’accueil.
Le responsable de la police de la province Mijaĝi prévoit que dans sa province le nombre de morts sera supérieur à 10 000. Il a peut être raison. Dans la ville de Minami-Sanriku 10 000 des 17 000 habitants ont disparu. Dans cette ville l’hôtel de ville de deux étages a complètement disparu, et l’hôpital en béton de quatre étages a été inondé jusqu’au 4ème étage. Dans la ville de Rikuzen-Takada 15 000 des 23 000 habitants ont disparu et 5 000 maisons sont complètement détruites. Certainement encore d’autres petits villages de la côte, que l’on ne peut encore contacter et où il y a des victimes sans aide.
À ces réfugiés, il manque de l’essence, du pétrole, de l’électricité, du gaz, de l’eau, des couvertures, des médicaments et de la nourriture. Les voies terrestres sont bloquées par des débris de béton et de bois, donc on programme de transporter l’aide par voie maritime, aidée par les marins de l’armée japonaise, et même par le porte-avion américain Donald Reegan et d’autres bâtiments militaires.

3. Manque d’électricité.
On va manquer d’électricité, non seulement dans les régions sinistrées, mais aussi dans les provinces autour de Tokyo, car de nombreuses centrales électriques sont endommagées. Pour dominer cette difficulté, les autorités on donné ordre à la Compagnie Électrique de Tokyo, de distribuer l’électricité les uns après les autres dans les districts, et aux entreprises et à la population d’économiser l’électricité.
Ce soir, le premier ministre Kan s’est exprimé à la télévision et a exprimé ses condoléances et sa compassion. Il a demandé la collaboration de toute la population, en lançant cet appel : « Le Japon peut certainement vaincre cette grosse épreuve. »

Mi ellitiĝis je la 7a kaj tuj ŝaltis la televidilon. Mi tre timis la malboniĝon de la funkcio de la nukleaj centraloj. Jam en la lasta vespero, okaze de la eksplodo de la kovrila domego de la unua centralo, 150 homoj estis surverŝitaj per eliĝinta nuklea gaso. La registaro diras, ke tiu kovrilo estas simpla kovrilo kaj ne rilatas al la grava akcidento, sed ĉu tio estas vero ?
Televido diris, ke ankaŭ en la tria centralo ekestis malbonordo pri la malvarmigo. Je la 9:08 por malvarmigi la fornon oni komencis enverŝi akvon ĉirkaŭ ĝi, sed tio ne glate iris, do oni antaŭvidas la eblecon de eksplodo same kiel en la unua centralo.
La registaro diris, ke ankoraŭ ne ekzistas rimedoj por haltigi la fornojn, kaj ke 70-80 mil loĝantoj ĉirkaŭ la centraloj devos evakuii.

Tagmeze venis telefono el mia amiko en Hokongo, kiu planas viziti min la 23an de marto. Li diris, ke liaj familianoj rekomendas, ke li ne iru al Japanio pro la nukleaj akcidentoj. En televido oni raportis, ke en Eŭropo en multaj ĵurnaloj tiuj akcidentoj de la nukleaj centraloj estis la plej grava novaĵo.
Posttagmeze mi provis telefoni al esperantisto en la urbo Morioka en la gubernio Iŭate, kaj sukcesis kontakti ŝin. Ŝi diris, ke ĵus elektro kaj telefono ekfunkciis kaj mia telefono estas la unua. Ŝi diris, ke ŝi spertis nekutime teruran tertremon la 9an, du tagojn antaŭe, kaj sentis, ke io ne ordinara okazos.

Vespere la registaro klarigis jenajn aferojn :
1. La grandeco de tiu tertremo estis magnitudo 9,0 laŭ la rekalkulo de la forteco. Jen estis la plej fortaj tertremoj de la 1950-aj jaroj :
- 1952 Kamĉatko 9,0
- 1957 Aleŭtoj 9,0
- 1960 Ĉilio 9,4
- 1964 Alasko 9,4
- 2004 Indonezio 9,0
- 2011 Japanio 9,0
Ĉi-foja tertremo estis kaŭzita per la movo de la tavolego 500 kilometrojn longa kaj 200 kilometrojn vasta, kaj daŭris pli ol 5 minutoj.

2. Damaĝoj konataj ĝis la vespero :
- Mortintoj : 1049
- Malaperintoj : pli ol 1000
- Malaperintaj vilaĝ(et)oj : pli ol 10
- Frakasitaj domoj : 5700
- Rifuĝintoj : 310 mil en 1892 rifuĝejoj

La policestro de la gubernio Mijaĝi esprimis sian antaŭvidon, ke nur en lia gubernio mortintoj superos 10 mil. Li povas esti prava. En la urbo Minami-Sanriku 10 000 el 17 000 loĝantoj malaperis. En tiu urbo la du-etaĝa urbodomo tute malaperis kaj la 4-etaĝa betona hospitalo estis inundita ĝis la kvara etaĝo. En la urbo Rikuzen-Takada 15 000 el 23 000 loĝantoj malaperis kaj 5 000 domoj estis tute frakasitaj. Certe estas aliaj vilaĝetoj laŭ tiu marbordo, kiujn oni ankoraŭ ne povas kontakti, kaj tie estas senhelpaj viktimoj.
Al tiuj rifuĝintoj mankas benzino, petrolo, elektro, gaso, akvo, kovriloj, medikamentoj kaj manĝaĵoj. La surteraj vojoj estas blokitaj per betonaj kaj lignaj rubaĵegoj, do oni planas transporti la necesaĵojn de la maro, helpe de la japana defendkorpuso kaj eĉ de la usona aviadilŝipo Donald Regan kaj aliaj militŝipoj.

3. Manko de elektro.
Ne nur en la damaĝitaj regionoj sed ankaŭ en aliaj gubernioj ĉirkaŭ Tokio mankos elektro, ĉar multaj elektraj centraloj estas damaĝitaj. Por konkeri tiun malfacilon la registaro instrukciis al la Elektro Kompanio Tokio, ke ĝi liveru elektron vice de unu distrikto al la alia, kaj al kompanioj kaj la popolanoj, ke ili ŝparu elektron.
Vespere la ĉefministro Kan aperis en televido kaj esprimis sian kondolencon kaj kompaton kaj petis kunlaboron de la tuta popolo, apelaciante : “Japanio povas certe venki tiun malfacilegon !”


La centrale de Fukushima

(Document Air Photo Service)

Le 12 Mars 2011
La 12 an de marto 2011
En me levant, j’ai tout de suite allumé la télévision. Je suppose que toutes les chaînes de TV, pendant toute la nuit émettaient sans publicités, des programmes concernant le tremblement de terre. Je n’ai pas vu d’autres programmes, pas d’autres nouvelles.
La première image que j’ai regardé, était celle de la ville de Rikuzen-Takada de 28 000 habitants. Sur l’image rien ne reste sauf quelques grandes constructions en béton. Le paysage est semblable aux photos d’Hiroŝima et Nagasaki après l’explosion de la bombe atomique en 1945. La ville était protégée par une digue de quelques mètres, mais le raz de marée l’a facilement submergée et a détruit toute la ville.
Suivaient d’autres images qui pareillement, montraient la destruction de petites villes et villages. Car, sur la côte de l’Océan Pacifique de cette région, il y a de petits golfes, habituellement très sûrs en cas de typhons, mais le tsunami a facilement sinistré ces villages et ports. Son énorme vague s’est concentrée de plus en plus, en faisant de plus en plus, une énorme vague en profondeur, dans les terres.
Puis, on montre des constructions isolées entourées d’un restant d’eau de mer, sur le toit desquelles on voit les lettres SOS, des images de wagons reliés et renversés, et d’inquiétants visages de réfugiés.

Après le repas de midi, je suis sorti de chez moi. Aujourd’hui, c’est samedi, donc comme d’habitude on voit beaucoup de cyclistes sur la piste cyclable, mais aujourd’hui personne. Il me semble, que tout le quartier porte le deuil.
J’ai téléphoné à des espérantistes dans des villes de Sendai et Fukuŝima, et j’ai réussi à contacter quelqu’un à Fukuŝima. Elle disait : « Quand a eu lieu le tremblement de terre, je venais de finir de faire des courses et j’étais hors du magasin, et j’ai ressenti, comme si j’avais un malaise, car mon corps à un peu chancelé. Votre appel téléphonique est le premier depuis le tremblement de terre. »
L’après-midi est arrivée la terrible nouvelle : on fait sortir de l’air radioactif de la centrale de Fukuŝima. Il manque de l’eau pour refroidir le cœur nucléaire, et la pression de l’air à l’intérieur était si élevée, qu’elle risquait de détruire l’enceinte de la centrale. Pour éviter cela, on laisse échapper l’air pour réduire la pression. L’air est 90 fois plus radioactif que la normale. J’ai souvent dit à mes étudiants, que le Japon est apparemment prospère, mais s’il se produit un grave accident dans une centrale nucléaire, cette prospérité aura disparu pour un moment. Cette crainte, que j’avais déjà depuis longtemps, est finalement devenue effective.

À 3 h 36 minutes s’est produite une explosion dans la premier réacteur de Fukuŝima, et les autorités expliquent que la partie supérieure de l’enceinte de la centrale a été détruite et que cela a provoqué la fusion d’un bâton de combustible dans le milieu de la centrale. La zone évacuée a été augmentée dans un rayon de 20 km. Sur l’image diffusée par la télévision cette centrale est à peu près un squelette et la partie supérieure du bâtiment a disparu. Les particules nucléaires peuvent rapidement se disperser, donc le danger pourra concerner non seulement les habitants autour de la centrale, mais aussi tous les Japonais, et même les Coréens, les Chinois et les Taiwanais. À 5 h le nombre de morts et disparus était de 1 600.

Le gouvernement demande qu’on économise l’électricité, car de nombreuses centrales électriques étaient défectueuses et une pénurie d’électricité était prévisible. Dans de nombreuses provinces du nord l’électricité a été coupée et on vit dans l’obscurité. Selon les informations de 21 h, 1,1 millions de familles sont sans électricité. Dans beaucoup d’endroits le réseau de gaz et d’eau est arrêté. Dans de nombreux refuges, les victimes vivent sans suffisamment de nourritures, d’eau, de chauffage, de couvertures. On ne peut pas les atteindre car les routes sont endommagées et bloquées.
C’est déjà bientôt minuit. J’ai fini le repas du soir, le bain et suis prêt à me coucher, mais je ne pourrai pas m’endormir tranquillement, car j’ai un sentiment de culpabilité concernant la normalité de ma vie. Je finirai le rapport du 2ème jour.
Ellitiĝinte mi tuj ŝaltis la televidilon. Mi supozas, ke ĉiuj TV-stacioj dumnokte kaj sen reklamoj elsendis la programon pri la tertremo. Mi neniam vidis aliajn programerojn, nek aliajn novaĵojn.
La unua bildo, kiun mi rigardis, estis tiu de la urbo Rikuzen-Takada kun la loĝantaro de 28000. En la bildo nenio restas krom kelkaj grandaj betonaj konstruaĵoj. La pejzaĝo estas kvazaŭ la bildoj de Hiroŝima kaj Nagasaki post la eksplodo de la atombombo en 1945. La urbo estis gardata per kelkmetrojn alta digo, sed la ondego facile superis ĝin kaj detruis la tuta urbon.
Sekvis aliaj bildoj, en kiuj simile montriĝis detruitaj urbetoj kaj vilaĝoj. Ĉar laŭ la bordo de tiu regiono frontanta al la Pacifika Oceano estas malgrandaj golfoj, kutime tre sekuraj kontraŭ tajfunoj, sed cunamo facile viktimigi tiujn vilaĝojn kaj havenojn, ĉar ĝia ondego koncentriĝas pli kaj pli, farante pli kaj pli grandan ondon al la profundo.
Aperas bildoj de izolitaj konstruaĵoj ĉirkaŭataj de restanta marakvo, sur kies tegmento estas la literoj de SOS, bildoj de elreliĝintaj kaj falintaj vagonoj kaj maltrankvilaj mienoj de rifuĝintoj.

Post la tagmanĝo mi ekstereniris. Hodiaŭ estas sabato, do kutime mi vidas multajn biciklistojn sur la biciklista vojo, sed hodiaŭ neniam. Ŝajnas al mi, ke la tuta kvartalo funebras.
Mi telefonis al esperantistoj en la urboj Sendai kaj Hukuŝima, kaj mi sukcesis kontakti unu en Hukuŝima. Ŝi diris : “Kiam okazis la tertremo, mi ĵus finis la butikmadon kaj estis ekster la vendejo, kaj mi sentis, kvazaŭ mi malsaniĝus, ĉar mia korpo tiom ŝanceliĝis. Via telefono estas la unua post la tertremo.”
Posttagmeze venis terura novaĵo : oni eligis aeron enhavantan nukleaĵon el la centralo de Hukuŝima. Mankis akvo por malvarmigi la nulkean centron, kaj la premo de la aero en la ujo estis tiel alta, ke ĝi povos detrui la ujon mem. Por eviti tion, oni ellasis la aeron por malaltigi la premon. La aero konsistas el 90-oble pli densa nukleaĵo ol la normala. Mi ofte diris al miaj studentoj, ke ŝajne Japanio prosperas, sed se okazus grava akcidento de nuklea centralo, tia prospero momente malaperus. Tiu timo, kiun mi jam longe havis, povos fine efektiviĝi.

Je la 3a kaj 36 minutoj okazis eksplodo en la unua nuklea centralo de Hukuŝima, kaj la registaro klarigis, ke la kovrila domego de la centralo estis detruita kaj ke en ĝi okazis solviĝo de la nuklea bastono en la mezo de la centralo. Evakua zono pligrandiĝis ĝis la 20 kilometroj radiuse. En la televida bildo tiu centralo estas kvazaŭ skeleto kaj la supra parto de la konstruaĵo estas malaperinta. Nukleaĵo povas rapide disvastiĝi, do la danĝero povos veni ne nur al la loĝantoj ĉirkaŭ la centralo, sed ankaŭ al ĉiuj japanoj, kaj eĉ al koreoj, ĉinoj kaj tajvanoj.
Je la 5a horo la nombro de mortintoj kaj malaperintoj estis 1 600.

La registaro petas, ke ĉiuj malŝparu elektron, ĉar multaj elektraj centraloj estis difektitaj kaj manko de elektro estas antaŭvidata. En multaj nordaj gubernioj elektro haltis kaj oni vivas en mallumo. Laŭ la novaĵo je la 21a, 1,1 milionoj de familioj ne ricevis elektron. En multaj lokoj gas-servo kaj akvo-livero haltis. En multaj rifuĝejoj viktimoj vivas sen sufiĉe da manĝaĵoj, akvo, varmo, kovriloj. Oni ne povas atingi tiujn pro la damaĝoj kaj blokaĵoj de vojoj.
Jam baldaŭ estos meznokto. Mi finis vespermanĝon, banadon kaj estas preta enlitiĝi, sed mi ne povos endormiĝi trankvile, ĉar mi havas peksenton pro mia normala vivo. Mi finos la dua-tagan raporton.


Le 11 Mars 2011
La 11 an de marto 2011
À 14 h 46 mn, a eu lieu le plus grand tremblement de terre de notre histoire.

Quand il a eu lieu j’étais à la poste voisine pour envoyer un courrier à mon ami Brésilien. Comme d’habitude la jeune postière a couru jusqu’au coffre où elle range pour moi, les nouveaux timbres. Je suis collectionneur de timbres-poste et même sans mon envoi, elle garde pour moi les timbres-poste nouvellement émis. Elle les apportait et commençait à bavarder, quand j’ai senti un terrible mouvement du plancher. Il a bougé lentement comme sur une grande onde et dura longtemps, peut-être une minute. Les tremblements de terre habituels secouent délicatement et cessent tout de suite, mais celui-ci n’était pas normal. Je me suis senti terrorisé. Quelques hommes se trouvaient au bureau de poste et tous regardaient alentour avec une mine inquiète.
Je me suis caché sous la table, mais d’autres restèrent immobiles. « C’est un tremblement de terre anormal ! » « Il se peut qu’il y ait eu un grand tremblement de terre ici au Japon ! ». « Je n’ai jamais ressenti un aussi grand tremblement de terre », tous exprimèrent leurs opinons. Pendant ce temps se produisaient de petites secousses qui nous terrorisaient.

J’habite à Maebaŝi, ville située à 100 km au nord-ouest de Tokyo, au milieu de l’ile de Honŝuu. Cette ville est rarement secouée par les tremblements de terre, rarement concernée par les typhons. Nous sommes même fiers de la sécurité de notre province. On dit que ceux qui nous gouvernent sont très mal préparés à affronter d’éventuelles grandes catastrophes. Aussi ma première pensée était qu’ici a eu lieu un grand tremblement de terre, et probablement dans la province voisine Niigata, où il y a quelques années se sont succédé de grands tremblements de terre. Cependant la télévision du bureau de poste a annoncé, qu’il avait eu lieu dans la région de Toohoku.
J’ai renoncé à mes achats, car la postière était trop effrayée ; elle ne pouvait plus travailler. Je me suis tout de suite hâté près de ma mère, âgée de 93 ans et qui habite seule à 300 m de la poste. Elle était assise tranquillement chez elle. Elle disait que lorsque a eu lieu le tremblement de terre, elle se tenait à la porte. J’ai regardé tout autour et contrôlé si quelque chose s’était produit dans la maison. Je n’ai trouvé que quelques cadres inclinés au murs, mais rien d’anormal n’était visible.
Je suis rentré chez moi. Mon épouse regardait la télévision au sujet du tremblement de terre, et autour d’elle il y avait des poupées qui étaient tombées. La télévision est installée dans une bibliothèque et sur la plus haute étagère étaient exposées de nombreuses poupées de divers pays ; au milieu se trouvait la poupée de Zamenhof. La plupart étaient tombées à terre et le Dr Zamenhof était couché sur sa tête chauve. Dans d’autres pièces aussi les poupées étaient tombées et les cadres au mur étaient penchés, mais il n’y avait pas de sérieux dégâts comme un dysfonctionnement du système d’alimentation du gaz. Il est équipé d’un système anti-sismique qui l’arrète automatiquement. Je suis donc sorti à l’extérieur pour le remettre en marche.
Cependant, mon ami, qui habite dans un autre quartier de ma ville, vient de m’écrire : « En ce moment nous n’avons pas d’électricité. La grande rue qui, habituellement est éclairée par les nombreuses vitrines, est obscure ; seulement le passage des automobiles l’éclaire. À 1h45 du matin l’électricité est revenue mais, à cause de l’inquiétude, je ne peux pas dormir. »

Ensuite j’ai regardé la télévision jusqu’au coucher au milieu de la nuit. D’abord la télévison a montré l’arrivée du tsunami dans la rivière Natori près de la ville Sendai. L’énorme onde blanche approche de l’estuaire de la rivière et rapidement la submerge. Elle s’égare au dela de la rivière et avale les beaux champs que l’on a cultivé de génération en génération. Les vagues du tsunami sont comme des langues d’un dragon qui les endommagent sans pitié.
La télévision a montré le tsunami, qui envahi le port de Sendai, qui se situe près de la mer, dont la grosse vague se propage facilement dans tout l’espace du port. Elle a montré l’incendie d’une raffinerie dans le golfe de Tokyo.
Et le plus poignant était l’image montrant la ville de Kesennuma. De grandes vagues parcourent la ville portuaire, se glissant et engloutissant tout sur son passage, et bientôt se retire rapidement. En regardant cette image, mon épouse s’effondre en larmes. Car des maisons flottantes se cognent contre les obstacles et broyées en instant, disparaissent. Certainement il n’y a plus personne dans les maisons, mais tout ce que les habitants aimaient est perdu avec les souvenirs.
La détérioration de la centrale nucléaire de Hukuŝima est autre chose de terrible. Elle se situe au bord de la mer dans la région de Hukuŝima. Selon les autorités, le fonctionnement de l’approvisionnement en eau pour refroidir le réacteur est défectueux.
Le soir, les autorités ont ordonné l’évacuation des habitants dans un rayon de 3 km. Au Japon, il y a environ 60 centrales nucléaires, et les sociétés d’électricité ont toujours insisté pour dire qu’ils ont construit ces centrales si fortes qu’elles peuvent toutes résister contre les plus forts tremblements de terre. Mais, déjà en 2007 durant le tremblement de terre dans la province de Niigata une centrale a été détériorée, et de nouveau cette fois-ci une autre. Est-ce que l’entreprise pourra continuer à insister sur la sécurité des centrales nucléaires dans l’archipel volcanique du Japon ?

Le soir à Tokyo, de nombreuses personnes se sont trouvé en difficulté. Elles n’avaient pas de solution pour rentrer chez elles, car tous les services de transport se sont arrêtés. Nombreux sont ceux qui attendaient un bus, mais toutes les routes étaient bloquées. Les trains ne fonctionnaient pas. Les autorités ont recommandé que les gens ne rentrent pas chez eux à cause des difficultés, mais restent et passent la nuit dans des locaux sûrs. On a ouvert les écoles et les locaux publics pour tous ceux qui ne pouvaient rentrer chez eux. Ils m’ont beaucoup fait pitié. Le 10 mars (la veille) je rentrais d’un voyage au Népal. Si mon voyage avait été retardé d’un jour, j’aurais été pris dans ce chaos avec ma valise. J’ai eu de la chance, mais probablement il y a beaucoup de malchanceux, et principalement je compatis pour les touristes étrangers à Tokyo. Est-ce que les Japonais les traitent convenablement ?
Jusqu’au milieu de la nuit le nombre de morts était aux environs de 60, mais je prévoyais que le nombre sera supérieur à 1 000, car les informations provenant de diverses villes n’arrivaient pas aux autorités. Sur les bords de l’océan pacifique se trouvent de nombreux petits ports au fond d’un petit golfe, et ceux là étaient très exposés à ce grand tsunami. Je pourrais aider ceux qui souffrent, mais je n’avais rien pour cela, alors avec un sentiment de tristesse je me suis couché.
Au sujet du tremblement de terre les autorités donnèrent la magnitude de 8,8. Le plus grand de notre histoire. Selon l’information d’une station de TV, il se trouve 4 foyers de tremblement de terre sur le bord de la région de Toohoku et cette fois les 4 se sont activés ensemble. Aucun sismologue n’a prévu cela. A cause de cette intensité, toutes les provinces orientales et du nord, de Tokyo à Aomori ont eu des dommages. Même dans ma région une femme est morte de la chute de tuiles.

Je la 14a kaj 46 minutoj okazis la plej granda tertremo en nia historio.

Kiam ĝi okazis, mi estis en la najbara poŝtoficejo por sendi postaĵon al mia brazila amiko. Kiel kutime la juna poŝtistino kuris al la kesto, en kiu ŝi konservas novajn poŝtmarkojn por mi. Mi estas poŝtmarko-amantoj kaj eĉ sen mia mendado ŝi konservas nove emisiitajn poŝtmarkojn por mi. Ŝi kunportis kaj ekmontris tiujn kaj komencis babili, tiam mi sentis teruran movon de la planko. Ĝi moviĝis malrapide kiel sur granda ondo kaj daŭris longe, eble unu minutojn. Kutimaj tertremoj skuas delikate kaj tuj ĉesas, sed tiu ĉi tertremo estis ne normala. Mi sentis min terurita. Troviĝis kelkaj homoj en la oficejo kaj ĉiuj rigardis ĉirkaŭen kun maltrankvila mieno.
Mi kaŝis min sub la tablo, sed aliaj nur daŭre staris. “Malnormala tertremo !” “Povis okazi granda tertremo ie en Japanio !” “Mi neniam spertis tian grandan tertremon !”, ĉiuj eldiris siajn opiniojn. Dume okazadis malgrandaj tertremoj kaj terurigis nin.

Mi loĝas en la urbo Maebaŝi, 100 kilometrojn nord-okcidente de Tokio, meze de la Honŝuu-Insulo. Ĉi tiun urbon malofte atakas tertremoj, malofte atakas tajfunoj. Ni estas eĉ fieraj pro la sekureco de mia gubernio. Oni diras, ke niaj gubernianoj estas plej malbone preparas sin kontraŭ eventualaj grandaj katastrofoj. Tial mia unua penso estis, ke ie okazis granda tertremo, eble en la najbara gubernio Niigata, kie antaŭ kelkaj jaroj sinsekve okazis grandaj tertremoj. Tamen la televido en la poŝtofocejo anoncis, ke ĝi okazis en la regiono Toohoku.
Mi ĉesis aĉeti poŝtkartojn, ĉar la oficistino estis tro timigita, ke ŝi ne povis plu labori. Mi tuj hastis al mia 93-jara patrino, kiu loĝas sola 300 metrojn fore de la oficejo. Hejme ŝi sidis trankvile. Ŝi diris, ke kiam okazis la tertremo ŝi apogis sin, tenante la pordon. Mi ĉirkaurigardis kaj kontrolis, ĉu okazis io en la domo. Mi nur trovis kelkajn bildojn kliniĝintaj, sed neniu alia nekutimaĝo estis trovebla.
Mi revenis hejmen. Mia edzino vidis televidon pri la tertremo kaj ĉirkaŭ ŝi estis falintaj pupoj. La televidilo estas metita en la libroŝranko kaj sur la supra breto estis montritaj multaj diverslandaj pupoj, meze de kiuj sidis la pupo de Zamenhof. Plejparto de tiuj falis sur la plankon kaj d-ro Zamehof staris sur sia kalva kapo. Ankaŭ en aliaj lokoj pupoj falis kaj bildoj kliniĝis, sed ne estis okazinta serioza afero krom la nefunkcio de gaso-sistemo. Ĝi havas kontraŭtertreman sistemon kaj aŭtomate haltis. Do mi eksteren iris kaj refunkciigis ĝin.
Tamen mia amiko, kiu loĝas en alia kvartalo de mia urbo, skribis jene : “Ĉi tie elektro ne funkciis. La granda strato, kiu kutime estas lumega kun multaj vendejoj, estis tute malluma, nur kun lumoj el aŭtomobiloj. Je la 1a kaj 45 minutoj matene elektro ekfunkciis, sed pro maltrankvilo mi ne povis bone dormi.”

Poste mi vidadis televidon ĝis mia enlitiĝo meznokte. Unue televido montris la alvenon de cunamo en la riveron Natori apud la urbego Sendai. La grandega, blanka ondo alprokisimiĝis al la buŝo de la rivero kaj rapide supren penetris. Ĝi devojiĝis el la rivero kaj glutadis belajn kampojn, kiujn oni kultivis generacion post generacio. La pintoj de la cumano estis kvazaŭ langoj de drako kaj senkompate damaĝis tiujn.
Sekve televido montris cunamon, kiu enpenetris en la flughavenon Sendai, kiu situas tuj apud la maro, do la ondego facile disvastiĝis en la tuta tereno de la flughaveno. Televido montris incendion en la benzinujoj en la golfo de Tokio.
Kaj la plej kortuŝa estis la bildo en la urbo Kesennuma. Grandaj ondoj kuris en la havenan urbon, ŝovante kaj englutante ĉiujn en sia vojo, kaj baldaŭ la ondo reen kuris. Rigardante tiun bildon, mia edzino ploregis, ĉar domoj flosantaj koliziis kontraŭ la fosto kaj momente pecigite malaperis. Certe ne estis homoj en la domo, sed ĉio perdiĝis, kion la loĝantoj amas kun sia kara memoro.
Alia terura afero estas difekto de la nuklea centralo de Hukuŝima, kiu situas ĉe la maro en la gubernio Hukuŝima. Laŭ la registaro, la funkcio de akvo-liverado por malvarmigi la nukleaĵon estis difektita.
Vespere la registaro ordonis la evakuon de la loĝantoj ekster la radiuso de 3 kilometroj. En Japanio estas ĉirkaŭ 60 nukleaj centraloj, kaj la elektraj kompanioj ĉiam insistis, ke ili konstruis tiel forte tiujn centralojn, ke tiuj povas rezisti kontraŭ la plej fortaj tertremoj, sed jam en 2007 en la tertremo en la gubernio Niigata unu centralo estis difektita, kaj denove tiun ĉi fojon la alia. Ĉu la kompanio povos daŭre insisti la sekurecon de la nukleaj centraloj en la vulkana insularo Japanio ?

Vespere en Tokio multaj homoj havis malfacilon. Ili ne havis rimedon por hejmeniri, ĉar ĉiuj transportad-servoj haltis. Multaj atendis buson, sed ĉiuj stratoj estis plene ŝtopitaj. Trajnoj ne funkciis. La registaro rekomendis, ke homoj ne revenu hejmen kotraŭ malfaciloj, sed restu kaj tranoktu ie en sekura loko. Ĝi malfermis lernejojn kaj publikajn halojn por tiuj nereir-povantoj. Mi multe kompatis ilin, ĉar ankaŭ mi povus esti inte ili. La 10an mi revenis hejmen el Nepalo. Se mia reveno estus unu tagon malfrua, mi estus envolvita en tiu kaoso kun granda valizo. Mi estis bonŝanca, sed eble estis multaj malŝanculoj, kaj precipe mi timis pri eksterlandaj turistoj en Tokio. Ĉu japanoj bonkore traktis ilin ?
Ĝis la meznokto la nombro de la mortintoj estis ĉirkaŭ 60, sed mi antaŭvidis, ke la nombro superos 1000, ĉar informoj el diversaj urboj ne atingis la registaro. Laŭ la bordo de la pacifika Oceano situas multaj malgrandaj havenoj funde en la golfeto, kaj tiuj certe estas tre malfortaj kontraŭ tiu granda cunamo. Mi povus helpi la suferantojn, sed mi havis neniun rimedon, do mi kun malĝoja sento enlitiĝis.
Pri la tertremo la registaro klarigis, ke la skalo estis 8,8 magnitudoj, la plej granda tertremo en nia historio. Laŭ la klarigo de iu TV-stacio, troviĝas 4 nestoj de tertremo laŭ la bordo de la regiono Toohoku kaj ĉi-foje ĉiuj kvar samtempe aktivis. Neniuj sismologoj antaŭvidis tion. Pro tiu grandskaleco ĉiuj orientaj kaj nordaj gubernioj, de Tokio al Aomori, ricevis damaĝon. Eĉ en mia gubernio unu virino mortis pro falinta tegoloj.

Voir les articles dans ENVIRONNEMENT « Science sauve qui peut »


Contacts | Espace privé | Mise à jour le 2 mai 2013 | Plan du site | Haut de Page